Afkondiging van het Heilig Jaar van de Barmhartigheid

In de Sint-Pietersbasiliek kondigde Paus Franciscus vandaag, 13 maart 2015, het vieren van een “buitengewoon Heilig Jaar” aan. Dit “Jubeljaar van de Barmhartigheid” zal beginnen met het openen van de Heilige Deur in de Sint-Pieter op het Feest van de Onbevlekte Ontvangenis 2015, en zal afgesloten worden op 20 november 2016, het Feest van Christus, Koning van het Heelal. Aan het begin van het nieuwe jaar zei de Heilige Vader: “Dit is de tijd van barmhartigheid. Het is belangrijk dat de lekengelovigen het voorleven en in verschillende sociale omgevingen invoeren. Gaat uit!”

De aankondiging van het Heilig Jaar gebeurde op de tweede verjaardag van de verkiezing van Paus Franciscus, in zijn homilie tijdens de boeteviering waarmee de Heilige Vader de “24 Uur voor de Heer” opende. Dit initiatief van de Pauselijke Raad voor de Bevordering van de Nieuwe Evangelisatie moedigt in de hele wereld het openstellen van kerken voor een langere tijd aan, om mensen uit te nodigen voor het sacrament van Boete en Verzoening. Het thema van dit jaar is genomen uit de Brief van de Heilige Paulus aan de Efeziërs: “God, rijk aan barmhartigheid” (Ef. 2:4).

De opening van dit aankomende Heilig Jaar zal plaatsvinden op de vijftigste verjaardag van de sluiting van het Tweede Vaticaans Concilie in 1965. Dit is van grote betekenis, want het moedigt de Kerk aan om het werk voort te zetten dat met het Concilie begon.

Tijdens het Heilig Jaar zullen de zondagse lezing voor de tijd door het jaar genomen worden uit het Evangelie van Lucas, die de “evangelist van de barmhartigheid” wordt genoemd. Dante Alighieri omschrijft hem als “scriba mansuetudinis Christi”, “verhaler van de deemoed van Christus”. Er zijn vele bekende parabelen van barmhartigheid te vinden in het Evangelie van Lucas: het verloren schaap, de verloren munt, de barmhartige vader.

De officiële en plechtige aankondiging van het Heilig Jaar zal plaatsvinden met de openbare verkondiging van de Bolla voor de Heilige Deur, op Barmhartigheidszondag, het feest dat Sint-Johannes Paulus II heeft ingesteld en dat gevierd wordt op de zondag na Pasen.

In de oude Hebreeuwse traditie was het Heilig Jaar, dat elke 50 jaar gevierd werd, bedoeld om de gelijkheid van alle kinderen van Israel te herstellen, en gezinnen die hun bezit en zelfs hun persoonlijke vrijheid hadden verloren nieuwe mogelijkheden te bieden. Daarnaast was het Heilig Jaar een herinnering aan de rijken dat er tijd zou komen dat hun Israëlitische slaven opnieuw hun gelijken zouden zijn en hun rechten terug zouden kunnen nemen. “Gerechtigheid betekende volgens de Wet van Israël vooral het beschermen van de zwakken” (St. Johannes Paulus II, Tertio millenio adveniente 13).

De katholieke traditie van het Heilig Jaar begon met Paus Bonifatius VIII in 1300. Bonifatius VIII zag voor zich dat er elke eeuw een Heilig Jaar zou zijn. Vanaf 1475 – om elke generatie in staat te stellen minstens één Heilig Jaar mee te maken – werd het gewone Heilig Jaar elke 25 jaar gevierd. Maar een buitengewoon Heilig Jaar mag worden afgekondigd ter gelegenheid van een gebeurtenis van bijzonder belang.

Tot op heden zijn er 26 gewone Heilige Jaren gevierd, de laatste in 2000. De gewoonte om buitengewone Heilige Jaren af te kondigen dateert van de 16e eeuw. De laatste buitengewone Heilige Jaren, die gevierd werden in de vorige eeuw, waren die van 1933, afgekondigd door Pius XI om 19 eeuwen verlossing te vieren, en in 1983, afgekondigd door Johannes Paulus II ter gelegenheid van 1950 jaar verlossing.

De katholieke Kerk heeft het Hebreeuwse Heilig Jaar meer spirituele betekenis gegeven. Het bestaat in een algemene kwijtschelding, een aflaat die voor allen beschikbaar is, en de mogelijkheid om de eigen relatie met God en de naaste te vernieuwen. Zo is het Heilig Jaar steeds een kans om het eigen geloof te verdiepen en met een hernieuwde toewijding aan de christelijke getuigenis te leven.

Met het Heilig Jaar van de Barmhartigheid richt Paus Franciscus de aandacht op de genadige God die alle mannen en vrouwen uitnodigt naar Hem terug te keren. De ontmoeting met God inspireert ons tot de deugd van de barmhartigheid.

Het eerste ritueel van het Heilig Jaar is het openen van de Heilige Deur. Deze deur is alleen open tijdens het Heilig Jaar en blijft in alle andere jaren gesloten. Elk van de vier grote basilieken van Rome heeft een Heilige Deur: de Sint-Pieter, de Sint-Jan van Lateranen, de Sint-Paulus Buiten de Muren en de Santa Maria Maggiore. Dit ritueel van het openen van de Heilige Deur illustreert symbolisch het idee dat de gelovigen tijdens het Heilig Jaar een “buitengewone doorgang” naar de verlossing aangeboden krijgen.

De Heilige Deuren van de andere basilieken zullen geopend worden na de Heilige Deur van de Sint-Pietersbasiliek.

Barmhartigheid is een onderwerp dat Paus Franciscus zeer na aan het hart ligt, zoals uitgedrukt in het bisschopsmotto dat hij heeft gekozen: “miserando atque eligendo”. Dit citaat komt uit de homilie van de Heilige Beda Venerabilis, waarin hun spreekt over de Evangelietekst over de roepen van Mattheus. “Vidit ergo Iesus publicanum et quia miserando atque eligendo vidit, ait illi Sequere me” (Jezus ziet daarom de tollenaar, en omdat hij  ziet door barmhartigheid en uitverkiezing, zegt hij tot hem, “Volg mij”). Deze homilie is een eerbetoon aan de goddelijke barmhartigheid. Een mogelijke vertaling van dit motto is “Met ogen van barmhartigheid .

Tijdens de eerste Angelus na zijn verkiezing, zei de Heilige Vader: “barmhartigheid ervaren, verandert alles. Dat is het mooiste dat wij kunnen horen: zij verandert de wereld. Een beetje erbarmen maakt de wereld minder koud en meer rechtvaardig. We moeten die barmhartigheid van God, van die barmhartige Vader die zoveel geduld heeft, goed verstaan” (Angelus, 17 maart 2013).

In het Angelus van 11 januari 2015 zei hij: “Vandaag is er zo veel barmhartigheid nodig. En het is belangrijk dat leken ze beoefenen en in de verschillende middens van de samenleving brengen. Vooruit! We leven in de tijd van de barmhartigheid. Nu is het de tijd van barmhartigheid”. En in zijn Vastenboodschap voor 2015, schreef de Heilige Vader: “Ik verlang zo dat de plaatsen waar de Kerk zich manifesteert, vooral onze parochies en gemeenschappen, eilanden van barmhartigheid worden midden in de zee van onverschilligheid!”

En de Nederlandse vertaling van de Apostolische Exhortatie Evangelii gaudium komt het woord barmhartig 36 keer voor.

Paus Franciscus heeft de organisatie van het Heilig Jaar van de Barmhartigheid toevertrouwd aan de Pauselijke Raad voor de Bevordering van de Nieuwe Evangelisatie.

Lijst van Heilige Jaren en de bijbehorende pausen:

  • 1300: Bonfatius VIII
  • 1350: Clemens VI
  • 1390: Afgekondigd door Urbanus VI, gevierd onder Bonifatius IX
  • 1400: Bonifatius IX
  • 1423: Martinus V
  • 1450: Nicolaas V
  • 1475: Afgekondigd door Paulus II, gevierd onder Sixtus IV
  • 1500: Alexander VI
  • 1525: Clemens VII
  • 1550: Afgekondigd door Paulus III, gevierd onder Julius III
  • 1575: Gregorius XIII
  • 1600: Clemens VIII
  • 1625: Urbanus VIII
  • 1650: Innocentius X
  • 1675: Clemens X
  • 1700: Geopend door Innocentius XII, gesloten door Clemens XI
  • 1725: Benedictus XIII
  • 1750: Benedicus XIV
  • 1775: Afgekondigd door Clemens IV, gevierd onder Pius VI
  • 1825: Leo XII
  • 1875: Pius IX
  • 1900: Leo XIII
  • 1925: Pius XI
  • 1933: Pius XI
  • 1950: Pius XII
  • 1975: Paulus VI
  • 1983: Johannes Paulus II
  • 2000: Johannes Paulus II
  • 2015: Franciscus

In de jaren 1800 en 1850 waren er geen Heilige Jaren vanwege de toenmalige politieke omstandigheden.