Boodschap voor Wereldcommunicatiedag 2015

Communicatie van het gezin: een bevoorrechte plaats van ontmoeting met het geschenk van de liefde

Het gezin is onderwerp van een diepgaande bezinning door de Kerk en van een proces dat twee Synoden omvat: de recente buitengewone vergadering en de gewone vergadering die voor aankomende oktober gepland staat. Daarom vond ik het passend om het gezin als referentiepunt te nemen voor de volgende Wereldcommunicatiedag. Immers, in het verband van het gezin leren we voor het eerst te communiceren. Ons richten op dit verband kan ons helpen om onze eigen communicatie meer authentiek en menselijk te maken en ons helpen het gezin in een nieuw perspectief te zien.

We kunnen inspiratie halen uit de Evangelietekst over het bezoek van Maria aan Elisabet (Luc. 1:39-56). “Meteen toen Elisabet de begroeting van Maria hoorde, sprong het kind op in haar schoot. Elisabet werd vervuld met heilige Geest. Ze riep met luide stem: ‘Gezegend ben jij onder de vrouwen, en gezegend is de vrucht van je schoot’.” (41-42).

Deze gebeurtenis laat ons in de eerste plaats zien hoe communicatie een dialoog is die verstrengeld is met de taal van het lichaam. De eerste reactie op Maria’s groet komt van het kind, dat van vreugde opspringt in de schoot van Elisabet. Vreugde om de ontmoeting met anderen, dat we al leren voor we geboren zijn, is in zekere zin de oervorm en het teken voor elke andere vorm van communicatie. De schoot die ons huisvest is de eerste “school” van communicatie, en plaats van luisteren en fysiek contact waarin we vanuit een beschermde omgeving de buitenwereld leren kennen, met het geruststellende geluid van de hartslag van de moeder. Deze ontmoeting tussen twee personen, zo nauw verwant en toch verschillend van elkaar, een ontmoeting zo vol belofte, is onze eerste communicatie-ervaring. Het is een ervaring die we allemaal delen, omdat ieder van ons uit een moeder geboren is.

Ook nadat we ter wereld zijn geboren bevinden we ons in zekere zin nog steeds in een “schoot”. Dat is het gezin. Een schoot die bestaat uit verschillende onderling verwante personen: het gezin is “de plaats waar men leert samenleven in verschil” (Evangelii Gaudium, 66). Niettegenstaande de verschillen in geslacht en leeftijd tussen hen, accepteren de gezinsleden elkaar omdat er een band tussen hen bestaat. Hoe groter het bereik van deze relaties en hoe groter de leeftijdsverschillen, hoe rijker onze leefomgeving zal zijn. Deze band staat aan de basis van de taal, die op zijn beurt de band versterkt. Wij maken onze taal niet; we kunnen het gebruiken omdat we het ontvangen hebben. In het gezin leren we onze “moedertaal” spreken, de taal van hen die ons zijn voorgegaan (vg. 2 Makk. 7:25, 27). In het gezin leren we dat anderen ons zijn voorgegaan, dat zij het mogelijk hebben gemaakt dat wij bestaan en op onze beurt leven voortbrengen en iets moois en goeds tot stand brengen. We kunnen geven omdat we ontvangen hebben. Deze positieve spiraal ligt in het hart van het vermogen van het gezin om onderling en met anderen te communiceren. Algemener is het het voorbeeld voor alle communicatie.

Het ervaren van deze relatie die ons “voorgaat” stelt het gezin in staat om de omgeving te worden waarin de meeste fundamentele vorm van communicatie, die van gebed, wordt doorgegeven. Als ouders hun pasgeboren kinderen naar bed brengen vertrouwen ze hen vaak toe aan God en vragen Hem over hen te waken. Als de kinderen iets ouder zijn helpen ouders hen om een aantal eenvoudige gebeden op te zeggen, met liefde aan andere mensen denkend, zoals grootouders, familieleden, de zieken en lijdenden, en allen die Gods hulp nodig hebben. In onze gezinnen hebben de meesten van ons de religieuze dimensie van de communicatie geleerd, die in het geval van het christendom doordrongen is van liefde, de liefde die God ons geschonken heeft en die wij dan aan anderen geven.

In het gezin leren we elkaar te omhelzen en ondersteunen, de betekenis van gezichtsuitdrukkingen en momenten van stilte te onderscheiden, te lachen en huilen met mensen die elkaar niet hebben uitgezocht maar die toch zo belangrijk voor elkaar zijn. Dit helpt ons aanzienlijk om de betekenis van communicatie als het herkennen en scheppen van nabijheid te begrijpen. Als we afstanden verkleinen door meer naar elkaar toe te groeien en elkaar te accepteren, ervaren we dankbaarheid en vreugde. De begroeting van Maria en het opspringen van haar kind zijn een zegen voor Elisabet: ze worden gevolgd door de prachtige lofzang van het Magnificat, waarin Maria Gods liefhebbende plan voor haar en haar volk looft. Een “ja” in geloof uitgesproken kan gevolgen hebben die ver voorbij onszelf en onze plek in de wereld reiken. “Bezoeken”  betekent deuren openen, niet opgesloten blijven in onze kleine wereld, maar veeleer naar buiten gaan, naar anderen toe. Zo komt ook het gezin tot leven als het voorbij zichzelf reikt; gezinnen die zo hun boodschap van leven en gemeenschap communiceren geven troost en hoop aan meer kwetsbare gezinnen en bouwen zo de Kerk zelf op, het gezin van gezinnen.

Meer dan elders is het gezin de plaats waar we dagelijks onze beperkingen en die van anderen ervaren, de grote en kleine problemen van het vredig samenleven met anderen. Het perfecte gezin bestaat niet. We moeten niet bang zijn voor onvolkomenheden, zwakte of zelfs conflicten, maar liever leren hoe we daar constructief mee om kunnen gaan. Het gezin, waarin we van elkaar blijven houden ondanks onze beperkingen en zonden, wordt zo een school van vergeving. Vergeving is zelf een communicatieproces. Als berouw wordt getoond en aangenomen wordt het mogelijk de verbroken communicatie te herstellen en opnieuw op te bouwen. Een kind dat in het gezin heeft geleerd naar anderen te luisteren, met respect te spreken en zijn of haar mening uit te drukken zonder die van anderen te ontkennen, zal een kracht voor dialoog en verzoening in de maatschappij zijn.

Wat betreft de uitdaging van de communicatie hebben gezinnen met kinderen met één of meer handicaps ons veel te leren. Een motorisch, sensorische of geestelijke beperking kan reden zijn om ons in onszelf op te sluiten, maar het kan ook, dankzij de liefde van ouders, broers en zussen, vrienden, een stimulans tot openheid, delen en bereidvaardige communicatie met allen zijn. Het kan ook scholen, parochies en verenigingen helpen om meer uitnodigend en insluitend voor iedereen te zijn.

In een wereld waren mensen vaak vloeken, grove taal gebruiken, slecht over anderen spreken, tweestrijd zaaien en onze menselijke omgeving vervuilen met roddels, kan het gezin ons leren om communicatie als zegen te zien. In situaties die ogenschijnlijk worden beheerst door haat en geweld, waarin gezinnen gescheiden zijn door stenen muren en niet minder ondoordringbare muren van vooroordeel en wrok, waarin er genoeg reden lijkt te zijn om te zeggen “genoeg is genoeg”, kunnen we alleen door zegenen in plaats van vervloeken, door bezoeken in plaats van afstoten, en door te accepteren in plaats van te vechten, de spiraal van het kwaad doorbreken, laten zien dat goedheid altijd mogelijk is en onze kinderen tot broederschap opvoeden.

Tegenwoordig kan de moderne media, die een essentieel onderdeel van het leven van jonge mensen in het bijzonder is, zowel een hulp als obstakel zijn voor de communicatie in en tussen gezinnen. De media kan een obstakel zijn als ze een manier wordt om niet naar anderen te hoeven luisteren, om fysiek contact uit de weg te gaan, om elk moment van stilte en rust op te vullen, zodat we vergeten dat “stilte een integraal onderdeel van communicatie [is]; als zij ontbreekt kunnen inhoudsrijke woorden niet bestaan” (Benedictus XVI, Boodschap voor Wereldcommunicatiedag 2012). De media kan een hulp zijn voor de communicatie als zij mensen in staat stelt om hun verhalen te delen, contact te houden met verre vrienden, anderen te danken of hun vergeving te vragen, en deuren te openen voor nieuwe ontmoetingen. Door ons elke dag te ontwikkelen in ons bewustzijn van het vitale belang van het ontmoeten van anderen, van deze “nieuwe mogelijkheden”, zullen we de technologie wijselijk gebruiken, in plaats van onszelf erdoor te laten overheersen. Ook hierin zijn de ouders de belangrijkste onderwijzers, maar zij kunnen niet aan hun lot worden overgelaten. De christelijke gemeenschap is geroepen hen te helpen kinderen te leren hoe zij in een mediaomgeving dienen te leven op een manier die overeenstemt met de waardigheid van de menselijke persoon en de dienstbaarheid aan het algemeen welzijn.

De grote uitdaging waar we vandaag voor staan is om opnieuw te leren hoe we met elkaar moeten praten, niet alleen om informatie voort te brengen en op te nemen. Dat laatste is een neiging die onze belangrijke en invloedrijke moderne communicatiemedia kan aanmoedigen. Informatie is belangrijk, maar het is niet genoeg. Al te vaak worden dingen simplistisch voorgesteld, worden verschillende uitgangspunten en meningen tegenover elkaar gesteld en mensen gevraagd een kant te kiezen in plaats van de dingen als een geheel te zien.

Om af te sluiten, het gezin is geen onderwerp van discussie of plaats voor ideologische schermutselingen. Het is veeleer een omgeving waarin we leren hoe te communiceren in de ervaring van nabijheid, een plaats waar communicatie plaatsvindt, een “communicerende gemeenschap“. Het gezin is een gemeenschap die hulp biedt, het leven viert en vruchtbaar is. Als we ons dit beseffen zullen we opnieuw in staat zijn om te zien hoe het gezin een rijke menselijke hulpbron blijft, in tegenstelling tot een probleem of instituut in crisis. Soms heeft de media de neiging het gezin voor te stellen als een soort abstract model dat kan worden aangenomen of afgewezen, verdedigt of aangevallen, in plaats van als een levende werkelijkheid. Of anders als een plek voor ideologische confrontaties in plaats van als een omgeving waarin we allemaal kunnen leren wat het betekent om te communiceren in een ontvangen en teruggegeven liefde. Onze ervaringen delen betekent weten dat onze leven samengebonden als één enkele werkelijkheid, dat onze stemmen veelvuldig zijn, en dat elk uniek is.

Gezinnen moeten gezien worden als een hulpbron en niet als een probleem voor de maatschappij. Op hun best delen gezinnen actief, door hun getuigenis, de schoonheid en rijkdom van de relatie tussen man en vrouw, en tussen ouders en kinderen. We strijden niet om het verleden te beschermen, maarmet geduld en vertrouwen werken we aan een betere toekomst voor de wereld waarin we leven.

Uit het Vaticaan, 23 januari 2015

Vigilie van de Herdenking van de Heilige Franciscus van Sales

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s