De Paus zegt WAT over condooms?

Het nieuw boek van Paus Benedictus, Licht der Wereld: De Paus, de Kerk en de Tekenen van de Tijd, is nog niet eens officieel uit maar is al wel de kern van een media-schandaal op het internet.

De controverse barstte zaterdagmorgen uit, toen L’Osservatore Romano eenzijdig het emboargo op het boek verbrak door passages van verschillende van de paus in het Italiaans te publiceren, to grote irritatie van uitgevers over de hele wereld, die werkten aan een zorgvuldig geplande lancering van het boek op dinsdag.

Eén van de passages ging over het gebruik van condooms om de verspreiding van AIDS tegen te gaan, en de pers is hier onmiddellijk bovenop gedoken.

En dus werden we verrast met krantenkoppen zoals:

  • Paus zegt dat condooms soms toegestaan zijn om AIDS tegen te gaan
  • Paus: Condooms zijn soms gerechtigd
  • Paus zegt dat condooms gebruikt mogen worden in de strijd tegen AIDS

Bijzonder ongehoord was deze bewering door William Crawley van de BBC:

Paus Benedictus lijkt het officiële standpunt van het Vaticaan over het gebruik van condooms te hebben veranderd in een moreel standpunt that vele katholieke theologen al lange tijd aanbevelen.

ARGH!

Oke, op de eerste plaats, dit is een boek met interviews. De paus wordt geïnterviewd. Hij spreekt niet vanuit een officel leerambt. Dit boek is geen encycliek, apostostolische constitutie, pauselijke bul, of iets in die trant. Het is niet uitgegeven door de Kerk. Het is een interview door een Duitstalige journalist. Als gevolg daarvan vertegenwoordigt het boek geen handeling van het Magisterium van de Kerk en kan het dus niet “het officiële standpunt van het Vaticaan” over wat dan ook veranderen. Het heeft geen dogmatische of rechtsmacht. Het boek (dat fascinerend en uniek is, maar dat is een ander verhaal) omvat de persoonlijke meningen van de paus over de vragen die interviewer Peter Seewald hem stelt.

En, zoals Paus Benedictus zelf zegt in het boek:

Vanzelfsprekend kan een paus persoonlijke meningen hebben die verkeerd zijn.

Ik onderstreep dit niet om te suggereren dat wat Paus Benedictus over condooms zegt verkeerd is (daar hebben we het straks over) maar om de status van persoonlijke pauselijke meningen aan te geven. E zijn niet meer dan dat: persoonlijke meningen. Niet officiële Kerkleer. Laat dat duidelijk zijn.

Eén van de ondiensten die L’Osservatore Romano heeft bewezen door op deze wijze het embargo op het boek te doorbreken is het feit dat het maar een klein deel van de sectie waarin Paus Benedictus condooms bespreekt heeft gepubliceerd. Als gevolg kon de lezer niet de context lezen van de opmerkingen, omdat ze die mogelijkheid niet gaven en zo niet garandeerden dat de seculiere pers de opmerkingen van de Paus uit de context zouden halen (wat ze toch wel zouden hebben gedaan, maar wellicht niet zo erg). Bijzonder ongehoord is het feit dat L’Osservatore Romano tekst weglaat waarin Benedictus, naa een vervolgvraag, zijn opmerkingen over condooms verhelderdt.

L’Osservatore Romano heeft dus een grote ondienst bewezen aan zowel katholieke als niet-katholieke gemeenschappen.

In verwachting van de controverse die deze opmerking zou veroorzaken heeft Dr. Janet Smith een handige handleiding geschreven over wat de Paus wel en niet heeft gezegd1.

Laten we eens kijken naar wat de paus werkelijk heeft gezegd:

Seewald: … In Afrika zei u dat de traditionele leer van de Kerk zich heeft bewezen als de enige manier om HIV tegen te gaan. Critici, waaronder critici uit de Kerk zelf, beweren dat het waanzin om een risicovolle populatie te vebrieden condooms te gebruiken.

Benedictus: … in mijn opmerkingen deed ik geen algemen uitspreek over de condoomkwestie, maar ik zei slechts, en dit is wat zo veel ergeernis veroorzaakte, dat we het probleem niet kunnen oplossen door condooms te verspreiden [Nadruk toegevoegd]. Er moet veel meer gebeuren. We moeten de mensen nabij zijn, we moeten hen leiden en helpen; en we moeten dit doen zowel voor als nadat zij de ziekte hebben opgelopen.

U weet dat mensen toch wel aan condooms kunnen komen als ze dat willen. Maar dat laat slechts zien dat condooms alleen het probleem niet oplossen. Er moet meer gebeuren. Ondertussen heeft het secularisme zelf de zogeheten ABC-methode ontwikkeld: Abstinence-Be Faithful-Condom (Onthouding-Wees Trouw-Condoom), waarin het condoom beschouwd wordt als laatste optie als de andere twee mogelijkheden niet werken. Dit betekent dat de pure fixatie op het condoom een banalisering van de sexualiteit inhoudt, dat immers precies de gevaarlijke bron van de houding van het niet langer beschouwen van sexualiteit als uiting van liefde is, maar slechts als een soort drug die mensen zichzelf toedienen. Daarom is de strijd tegen de banalisering van de sexualiteit ook een deel van de strijd om te verzekeren dat sexualiteit als iets positiefs wordt gezien en om het een positieve invloed te laten hebben op het geheel van het menselijk welzijn.

De uitspraak van de paus is bovenal dat condooms het AIDS-probleem niet zullen oplossen. Dit ondersteudn hij met een aantal beweringen:

  1. Mensen kunnen al aan condooms komen, maar dat heeft duidelijk het probleem niet opgelost.
  2. Het secularisme heeft het ABC-programma voorgesteld, waarin een condoom alleen wordt gebruiks als de eerste twee werkelijk effectieve maatregelen (onthouding en trouw) zijn afgewezen. Dus zelfs het seculiere ABC-programma erketn dat condooms niet een unieke oplossing zijn. Ze werken niet zo goed als onthouding en trouw. De eerste twee zijn beter.
  3. De fixatie op het condoomgebruik is een banalisering (trivialisering) van sexualiteit die de handeling vernadert van één van liefde naar één van zelfzucht. Om sex de positieve rol te laten spelen die het moet hebben, moet de trivialisering van de zes – en dus de fixatie op condooms – worden tegengewerkt.

Dat is dus de achtergrond van de opmerkingen waar de pers zich op heeft gestort:

Er kan een basis zijn, in het geval van sommige personen, zoals misschien wanneer een mannelijke prostituee een condoom gebruikt – dat dit een eerste step kan zijn naar een moralisering, een eerste aannamen van verantwoordelijkheid, op weg naar het herstel van een bewustzijn dat niet alles toegestaan is en dat men niet alles kan doen wat men wil. Maar het is niet echt een manier om het kwaad van de HIV-infectie te behandelen. Dat bestaat alleen een vermenselijking van de sexualiteit. (Nadruk toegevoegd)

Hier zijn verschillende dingen op te merken: in de eerste plaats zegt de paus dat er een basis kan zijn in het geval van sommige personen, niet dat er een basis is. Dit is speculatie. Maar waar speculeert de paus over? Dat het condoom moreel toegestaan is? Nee, dat is niet wat hij zei: Dat er gevallen kunnen zijn waar “dit [condoomgebruik] een eerste stap kan zijn naar een moralisering, een eerste aannamen van verantwoordelijkheid, op weg naar het herstel van een bewustzijn dat niet alles toegestaan is.”

In andere woorden, zoals Janet Smith het zegt:

De Heilige Vader merkt simpelweg op dat het gebruik van een condoom voor sommige homoseksuele prostituees een ontwakend moreel gevoel kan zijn; een bewustwording dat sexueel genot niet het hoogste is, maar dat we zorg moeten dragen dat we niemand schaden door onze keuzes. Hij spreekt niet over de moraliteit van het gebruik van een condoom, maar over iets dat waar kan zijn over de psychologische staat van de mensen die ze gebruiken. Als deze personen condooms gebruiken om te voorkomen dat ze anderen kwaad doen, zouden ze zicht eventueel kunnen realiseren dat sexuele handelingen tussen personen van hetzelfde geslacht in zichzelf schadelijk zijn omdat ze niet overeenstemmen met de menselijke natuur.

Dit is tenminste wat men op kan maken uit de opmerkingen van de paus, die duidelijker geformuleerd hadden kunnen worden (en ik verwacht dat het Vaticaan vrij snel een verklaring zal uitgeven).

Ten tweede, de paus vervolgt deze opmerking over condoomgebruik door homoseksuele prostituees meteen met de opmerking: “Maar het is niet echt een manier om het kwaad van de HIV-infectie te behandelen. Dat bestaat alleen een vermenselijking van de sexualiteit.”

Met “vermenselijking van de sexualiteit” bedoelt de paus de herkenning van de waarheid over de menselijke sexualiteit – dat het plaats moet vinden op een liefdevolle, trouwe manier tussen een man en een vrouw verneigd in het huwelijk. Dit is de ware oplossing, niet het gebruiken van een condoom in willekeurige sex met mensen die besmet zijn met een dodelijk virus.

Op deze plaats in het interview stelt Seewald een vervolgvraag, en het echt misdadig dat L’Osservatore Romano dit niet heeft afgedrukt:

Seewald: Zegt u dan dat de Katholieke Kerk in principe niet tegen het gebruik van condooms is?

Benedictus: Natuurlijk beschouwt zij het niet als een echte of morele oplossing, maar in dit of dat geval kan er toch, met de intentie van het reduceren van het risico op besmetting, een eerste stap zijn naar een andere manier, een meer menselijke manier, van het beleven van de sexualiteit.

Benedictus herhaalt dus dat dit niet een echte (praktische) oplossing voor de AIDS-crisis, en ook is het geen morele oplossing. Maar toch laat het gebruik van een condoom in sommige gevallen “de intentie van het reduceren van het risico op besmetting” zien die “een eerste stap [is] naar … een meer menselijke manier van het beleven van de sexualiteit.”Hij zegt dus niet dat condoomgebruik toegestaan is, maar dat het een bijzondere intentie kan laten zien, en dat die intentie een stap in de goede richting is.

Janet Smith geeft een handige vergelijking:

Als iemand een bank zou willen beroven en vastbesloten was daarbij een pistool te gebruien, zou het beter zijn als die persoon een pistool zonder kogels gebruikte. Het zou de kans op doden en gewonden verkleinen. Maar het is niet de taak van Kerk om potentielen bankrovers te vertellen hoe ze veiliger een bank kunnen beroven en zeker niet de taak van de Kerk om programmas te steunen die bankrovers pistolen willen geven die geen kogels kunnen gebruiken. Toch kan de intentie van een bankrover om een bank te beroven op een manier die veiliger is voor de werknemers en klanten een bepaalde morele vernatwoordelijkheid aangeven dat een stap kan zijn in de richting van een uiteindelijk beseffen van de immoraliteit van het beroven van een bank.

Er kan nog meer worden gezegd hierover, maar wat we al gezien hebben maakt het duidelijk dat de opmerkingen van de paus zorgvuldigen moeten worden gelezen en dat ze niet een toestemming zijn om condooms te gebruiken, wat de media wel zou willen.

 

One thought on “De Paus zegt WAT over condooms?”

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s