2016, a look back

Another year nears its end, the seventh of this blog, which is always a good opportunity to look back, especially at what has appeared here in the blog over the course of 2016. I have grouped things loosely in various categories, so as to give an impression of cohesion.

francisPope Francis at work

In Rome, and despite turning 80 this year, Pope Francis kept up the pace, introducing several changes, expected and unexpected. First, in January, he issued a decree which opened the rite of foot washing on Maundy Thursday also for women. I reflected on it here.

On Ash Wednesday, the Holy Father sent out 1,000 missionaries of mercy, among them 13 Dutch priests, as part of the ongoing Holy Year of Mercy.

Pope Francis commented on the question of female deacons, which led to much debate, at least in Catholic social media. I also shared my thoughts.

A smaller debate revolved around an instruction from the Congregation for the Doctrine of the Faith, approved by the Pope, about Christian burial.

The reform of the Curia also continued, first with the creation of the Dicastery for the Laity, the Family and Life and the appoinment of Dallas Bishop Kevin Farrell as its first prefect; and then with the creation of the Dicastery for the Promotion of Integral Human Development, for which the Pope picked Cardinal Peter Turkson as head.

Cardinals of St. LouisPope Francis also added to the College of Cardinals, as he called his third consistory, choosing seventeen new cardinals from all over the world.

Towards the end of the year, and following the end of the Holy Year of Mercy, Pope Francis issued an Apostolic Letter about the absolution from the sin of abortion, a faculty now extended to all priests.

The Pope abroad

Pope Francis made several visits abroad this year. To Cuba and Mexico, to Greece, to Armenia, to Poland, to Georgia and Azerbaijan, but the last one received the most attention here. For two days, Pope Francis put ecumenism in the spotlight during his visit to Sweden. Announced in January as a one-day visit, a second day was added in June. In October, the Nordic bishops previewed the visit in a pastoral letter, which I published in English.

The abuse crisis

Still here, and unlikely to go completely away in the next years or decades, the abuse crisis continues to haunt the Church. in February there were shocked reactions to comments made by a prelate during a conference on how bishops should handle abuse allegations. I tried to add some context here. In the Netherlands there was indignation when it became clear that a significant number of abuse cases settled out of court included a secrecy clause, preventing victims from speaking negatively about the Church institutions under whose care they suffered abuse. In April, the annual statistics of abuse cases processed and compensation paid out were released.

Amoris laetitia

In April Amoris laetitia was released, the Post-Synodal Exhortation that was the fruit of the two Synod of Bishops assemblies on the family. Cardinal Eijk, the Dutch delegate to the assemblies, offered his initial thoughts about the document, followed by many other bishops.

4cardinalsWhile the document was broadly lauded, an ambuguous footnote led to much discussion. In November, four cardinals publised a list of dubia they presented to the Pope, but which received no answer. Citing the clear uncertainty about certain parts of Amoris laetitia, visible in the wide range of conclusions drawn, the cardinals respectfully asked for clarification, which they will most likely not be getting, at least not in the standard way.

The local churches

There were many more and varied events in local churches in the Netherlands and beyond. Theirs is a very general category, aiming to showcase some of the more important and interesting developments in 2016.

In January, the Belgian bishops elected then-Archbishop Jozef De Kesel as their new president. At the same time, Cardinal Wim Eijk announced that he would not be available for a second term as president of the Dutch Bishops’ Conference. In June, Bishop Hans van den Hende was chosen to succeed him.

bisschop HurkmansBishop Antoon Hurkmans retired as Bishop of ‘s-Hertogenbosch, and in January he sent his final message to the faithful of his diocese, asking for unity with the new bishop. In April, rumours started floating that the bishops had suggested Bishop Hurkmans as new rector of the Church of the Frisians in Rome.

The Dioceses of Rotterdam and Groningen-Leeuwarden celebrated the 60th anniversary of their establishment.

On Schiermonnikoog, the Cistercian monks, formerly of Sion Abbey, found a location for their new monastery.

The Dutch and Belgian bishops announced a new translation of the Lord’s Prayera new translation of the Lord’s Prayer, to be introduced on the first Sunday of Advent.

church-498525_960_720A photograph of the cathedral of Groningen-Leeuwarden started appearing across the globe as a stock photo in articles about the Catholic Church. It continues to do so, as I saw it appear, some time last week, in an advert for a concert by a Dutch singer.

Speaking in Lourdes in May, Roermond’s Bishop Frans Wiertz spoke open-heartedly about his deteriorating Eyesight.

In June, Fr. Hermann Scheipers passed away. The 102-year-old priest was the last survivor of Dachau concentration camp’s priest barracks.

In that same month, the nestor of the Dutch bishops marked the 75th anniversary of his ordination to the priesthood. Bishop Huub Ernst is 99 and currently the sixth-oldest bishop in the world.

In Belgium, the new Archbishop of Mechelen-Brussels closed down the Fraternity of the Holy Apostles, erected by his predecessor, to the surprise of many.

Bishop Patrick Hoogmartens of Hasselt received a personal message and blessing from Pope Francis on the occasion of the 18th Coronation Feasts held in Hasselt in the summer.

willibrordprocessie%202014%2006%20img_9175The annual procession in honour of St. Willibrord in Utrecht was criticised this year after the archbishop chose to limit its ecumenical aspect. I shared some thoughts here.

In Norway, Trondheim completed and consecrated a new cathedral. English Cardinal Cormac Murphy-O’Connor was sent to represent the Holy Father at the event.

The retired archbishop of Mechelen-Brussels, André-Joseph Léonard, was heard from again when a new book featured his thoughts about never having been made a cardinal, unlike his immediate predecessors and, it turned out at about the time of the book’s publication, is successor.

At the end of the year, Berlin was hit by terrorism as a truck plowed through a Christmas market, killing 12 and wounding numerous others. Archbishop Heiner Koch offered a poetic reflection.

The Dutch Church abroad

In foreign media, the Catholic Church in the Netherlands also made a few headlines.

naamloosIn September, Cardinal Eijk was invited to speak at the annual assembly of the Canadian bishops, sharing his experiences and thoughts concerning the legalisation of assisted suicide. In the wake of that meeting, he also floated the idea that the Pope could write an encyclical on the errors of gender ideology.

in Rome, 2,000 Dutch pilgrims were met by Pope Francis, who spoke to them about being channels of mercy.

The new Dutch translation of the Our Father also sparked fears in some quarters that the bishops were leading everyone into heresy, leading to many faithful revolting against the new text. The truth was somewhat less exciting.

Equally overexcited was the report of empty parishes and starving priests in the Netherlands. I provided some necessary details here.

In Dutch

While my blog is written in English, there have also been three blog posts in Dutch. All three were translations of texts which were especially interesting or important. The first was my translation of the joint declaration of Pope Francis and Patriarch Kirill, an important milestone in ecumenical relations between the Catholic and the Russian Orthodox Churches.

IMG_7842Then there was the headline-making address by Cardinal Robert Sarah at the Sacra Liturgia Conference in London, in which the cardinal invited priests to start celebrating ad orientem again. But the text contained much more than that, and remains well worth reading.

Lastly, I provided translations of all the papal addresses and homilies during the Holy Father’s visit to Sweden. I kept the post at the top of the blog for a while, as a reflection of its importance for Dutch-speaking Christians as well.

A thank you

Twice in 2016 I asked my readers to contribute financially to the blog. In both instances several of you came through, using the PayPal button in the sidebar to donate. My gratitude to you remains.

2016 in appointments

Obituary

As every year, there is also death. Notewrothy this year were the following:

  • 26 March: Bishop Andreas Sol, 100, Bishop emeritus of Amboina.
  • 31 March: Georges-Marie-Martin Cardinal Cottier, 93, Cardinal-Priest of Santi Domenico e Sisto, Pro-Theologian emeritus of the Prefecture of the Papal Household.
  • 16 May: Giovanni Cardinal Coppa, 90, Cardinal-Deacon of San Lino, Apostolic Nuncio emeritus to the Czech Republic.
  • 26 May: Loris Cardinal Capovilla, 100, Cardinal-Priest of Santa Maria in Trastevere, Archbishop-Prelate emeritus of Loreto.
  • 9 July: Silvano Cardinal Piovanelli, 92, Cardinal-Priest of Santa Maria della Grazie a Via Trionfale, Archbishop emeritus of Firenze.
  • 2 August: Franciszek Cardinal Macharski, 89, Cardinal-Priest of San Giovanni a Porta Latina, Archbishop emeritus of Kraków.
  • 18 August: Bishop Jan Van Cauwelaert, 102, Bishop emeritus of Inongo.
  • 13 November: Bishop Aloysius Zichem, 83, Bishop emeritus of Paramaribo.
  • 21 November: Bishop Maximilian Ziegelbauer, 93, Auxiliary Bishop emeritus of Augsburg.
  • 14 December: Paulo Cardinal Arns, Cardinal-Priest of Sant’Antonio da Padova in Via Tuscolana, Archbishop emeritus of São Paulo, Protopriest of the College of Cardinals.
Advertisements

Robert Kardinaal Sarah: “Naar een authentieke toepassing van Sacrosanctum Concilium”

This is a Dutch translation of Cardinal Robert Sarah’s address on the first day of the Sacra Liturgia conference, held in London from 5 to 8 July. This translation is based on the text as released via the Sacra Liturgia Facebook page. It is not a complete transcript of what Cardinal Sarah said. This is expected to be released sometime next week, after the cardinal has added a few points once he returns to Rome. In due time, this address, as well as the conference’s other papers, will be published in book form.


Dit is een Nederlandse vertaling van de toespraak die Kardinaal Robert Sarah heeft gegeven op de eerste dag van de Sacra Liturgia conferentie, gehouden in Londen van 5 tot 8 juli. Deze vertaling is gebasseerd op de tekst zoals die op de Facebook-pagina van Sacra Liturgia werd gepubliceerd. Het is geen volledige transcriptie van wat Kardinaal Sarah heeft gezegd. Het is de verwachting dat deze in de loop van de komende week wordt uitgegeven, zodra de kardinaal een aantal punten toe heeft kunnen voegen na zijn terugkeer naar Rome. Uiteindelijk zal deze toespraak, samen met alle andere die tijdens de conferentie gehouden zijn, in boekvorm uitgegeven worden.

TOESPRAAK VAN ZIJNE EMINENTIE ROBERT KARDINAAL SARAH:
“NAAR EEN AUTHENTIEKE TOEPASSING VAN SACROSANCTUM CONCILIUM”

IMG_7842

Ik wil in de eerste plaats mijn dank uitspreken aan Zijne Eminentie Vincent Kardinaal Nichols, voor zijn welkom in het Aartsbisdom Westminster en zijn vriendelijke begroetingswoorden. Eveneens wil ik Zijne Excellentie Bisschop Dominique Rey, bisschop van Fréjus-Toulon, danken voor zijn uitnodiging om hier met u aanwezig zijn bij de derde internationale “Sacra Liturgia” conferentie, en vanavond de openingstoespraak te presenteren. Uwe Excellentie, ik feliciteer u met dit internationale initiatief ter bevordering van de studie van het belang van liturgische vorming en viering in het leven en de missie van de Kerk.

In deze toespraak wil ik een aantal overwegingen aan u voorleggen over hoe de westerse Kerk naar een meer getrouwe toepassing van Sacrosanctum Concilium kan toewerken. Hiermee wil ik de vraag stellen: “Wat hadden de Vaders van het Tweede Vaticaans Concilie voor ogen met de liturgische hervorming?” Daarna wil ik bespreken hoe hun bedoelingen na het Concilie zijn toegepast. Uiteindelijk zou ik u een aantal voorstellen willen voorleggen over het liturgisch leven van de Kerk vandaag, zodat onze liturgische praktijk de bedoelingen van de Concilievaders beter kan weergeven.

Het is volgens mij overduidelijk dat de Kerk leert dat de katholieke liturgie de unieke bevoorrechte locus is van het verlossende handelen van Christus in onze huidige wereld, door middel van werkelijke participatie waarin wij Zijn genade en kracht ontvangen die zo nodig zijn voor onze volharding en groei in het christelijk leven. Het is de goddelijke vastgestelde plaats waar wij onze plicht tot het aanbieden van een offer, het Ene Ware Offer, aan God komen vervullen. Het is waar we onze diepgaande behoefte om God te aanbidden verwerkelijken. Katholieke liturgie is iets heiligs, iets dat door haar aard heilig is. Katholieke liturgie is geen gewone menselijke samenkomst.

Ik wil hier een zeer belangrijk feit onderstrepen: God, niet de mens, staat in het hart van de katholieke liturgie. We komen om Hem te aanbidden. De liturgie gaat niet om jou of mij; we vieren er niet onze eigen identiteit of prestaties, verheerlijken of promoten er niet onze eigen cultuur of plaatselijke religieuze gewoontes. De liturgie draait in de allereerste plaats om God en wat Hij voor ons gedaan heeft. In Zijn Goddelijke Voorzienigheid heeft de Almachtige God de Kerk gesticht en de heilige liturgie ingesteld waarmee wij Hem ware aanbidding kunnen opdragen in overeenstemming met het Nieuwe Verbond dat Christus gebracht heeft.Hierdoor, door het binnengaan van de vereisten van de heilige riten die in de traditie van de Kerk zijn ontwikkeld, krijgen wij onze ware identiteit en betekenis als zonen en dochters van de Vader.

Het is van essentieel belang dat we dit specifieke karakter van de katholieke eredienst begrijpen, want in recente decennia hebben we vele liturgische vieringen gezien waarin mensen, persoonlijkheid en menselijke prestaties te prominent aanwezig waren, bijna tot uitsluiting van God. Zoals Kardinaal Ratzinger ooit schreef: “Als de liturgie in de eerste plaats een werkplaats voor ons eigen handelen lijkt, dan wordt het essentiële vergeten: God. Het vergeten van God is het meest dreigende gevaar van onze tijd” (Joseph Ratzinger, Theology of the Liturgy, Collected Works vol. 11, Ignatius Press, San Francisco 2014, p. 593). 

We moeten volkomen duidelijk zijn over de aard van de katholieke eredienst als we de Constutitie over de Heilige Liturgie van het Tweede Vaticaans Concilie op de juiste wijze willen lezen en als we deze getrouw willen uitvoeren.

Al vele jaren voor het Concilie, in zowel missielanden als in de meer ontwikkelde gebieden, was er veel discussie over de mogelijkheid om het gebruik van de volkstalen in de liturgie uit te breiden, vooral voor de lezingen uit de Heilige Schrift, alsook voor een aantal andere onderdelen van het eerste deel van de Mis (wat we nu de “dienst van het Woord” noemen) en de liturgische zang. De Heilige Stoel had al meerdere keren toestemming gegeven voor het gebruik van de volkstaal in het toedienen van de sacramenten. Dit is de context waarin de Concilievaders spraken over de mogelijke positieve oecumenische of missionaire gevolgen van liturgische hervorming. Het is waar dat de volkstaal een positieve plaats heeft in de liturgie. Hier zochten de Vaders naar, niet naar de protestantisering van de Heilige Liturgie of instemmend met haar onderwerping aan een valse inculturisatie.

Ik ben een Afrikaan. Laat me dit duidelijk maken: de liturgie is niet de plaats om mijn cultuur te promoten. Het is veeleer de plaats waar mijn cultuur gedoopt wordt, waar mijn cultuur in het goddelijke wordt opgenomen. Door de liturgie van de Kerk (die missionarissen door heel de wereld hebben meegedragen) spreekt God tot ons, verandert Hij ons en stelt ons in staat deel te nemen in Zijn goddelijk bestaan. Als iemand christen wordt, als iemand in volledige eenheid met de katholieke kerk komt, ontvangt hij iets meer, iets dat hem verandert. Zeker, culturen en andere christenen brengen gaven met zich mee in de Kerk – de liturgie van de Ordinariaten voor Anglicanen die nu in volle eenheid met de Kerk zijn is hier een prachtig voorbeeld van. Maar zij brengen deze gaven met nederigheid, en de Kerk, in haar moederlijke wijsheid, maakt er gebruik zoals zij dat goed acht.

Eén van de duidelijkste en mooiste uitdrukking van de bedoelingen van de Concilievaders is te vinden aan het begin van het tweede hoofdstuk van de Constitutie, dat het mysterie van de Hoogheilige Eucharistie behandelt. In nummer 48 lezen we:

“Daarom geeft de Kerk zich alle zorg en moeite, dat de christengelovigen dit geheim van het geloof niet als buitenstaanders of als zwijgende toeschouwers bijwonen, maar dat zij het door de riten en gebeden goed leren begrijpen en daardoor bewust, godvruchtig en actief deelnemen aan de heilige handeling, dat zij door Gods woord onderwezen worden, zich voeden aan de tafel van ‘s Heren Lichaam en God dank brengen, dat zij het onbevlekt Offer opdragen niet alleen door de handen van de priester, maar ook tezamen met hem, en zo zich zelf leren offeren, dat zij eindelijk steeds meer door Christus de Middelaar uitgroeien tot een volmaakte eenheid met God en met elkaar, opdat tenslotte Gods alles in allen moge zijn.”

Broeders en zusters, dit is wat de Concilievaders wilden. Jazeker, ze discussieerden en stemden over specifieke manieren om hun bedoelingen toe te passen. Maar laat ons glashelder zijn: de rituele hervormingen in de Constitutie, zoals het herstel van het gebed van de gelovigen tijdens de Mis (n. 53), de uitbreiding van de concelebratie (n. 57) of een aantal van haar beleidslijnen zoals de vereenvoudiging verlangd in nummers 34 en 50, zijn alle ondergeschikt aan de fundamentele bedoelingen van de Concilievaders die ik zojuist heb omschreven. Het zijn middelen tot een doel, en het is het doel dat wij moeten behalen.

Als we naar een authentiekere toepassing van Sacrosanctum Concilium willen toewerken, dan moeten we op de allereerste plaats deze einddoelen in het oog houden. Misschien dat, als we ze met een frisse blik en met het voordeel van de ervaring van de laatste vijf decennia bestuderen, we sommige rituele hervormingen en bepaalde liturgische beleidslijnen in een ander licht zullen zien. Als sommige van deze nu moeten worden heroverwogen, om zo “het christelijk leven onder de gelovigen steeds hoger op te voeren” en “alle mensen tot de Kerk te roepen”, laat ons dan de Heer vragen ons de liefde en de nederigheid en wijsheid te schenken om dit te doen.

Ik noem deze mogelijkheid om opnieuw naar de Constitutie en de hervorming die volgde op de publicatie ervan te kijken, omdat ik niet denk dat we vandaag zelfs ook maar de eerste paragraaf van Sacrosanctum Concilium eerlijk kunnen lezen en tevreden kunnen zijn dat we de doelstellingen ervan hebben bereikt. Broeders en zusters, waar zijn de gelovigen waarover de Concilievaders spraken? Vele gelovigen zij nu ongelovig: ze komen helemaal niet meer naar de liturgie. In de woorden van de heilige Johannes Paulus II: vele christenen leven in een staat van “stille afvalligheid;” zij “leven alsof God niet bestaat” (Apostolische Exhortatie Ecclesia in Europa, 28 juni 2003, 9). Waar is de eenheid die het Concilie hoopte te bereiken? We hebben het nog niet bereikt. Hebben we werkelijk vooruitgang geboekt in het roepen van alle mensen tot de Kerk? Ik denk het niet. En toch hebben we heel veel in de liturgie gedaan!

In mijn 47 jaar als priester en na meer dan 36 jaar aan bisschoppelijk dienstwerk kan ik verklaren dat vele katholieke gemeenschappen en individuen de liturgie, zoals hervormd na het Concilie, met geestdrift en vreugde leven en vieren, en er veel van, zo niet al, het goede uit halen dat de Concilievaders verlangden. Dit is een grote vrucht van het Concilie. Maar uit mijn ervaring – nu ook als Prefect van de Congregatie voor de Goddelijke Eredienst en de Regeling van de Sacramenten – weet ik ook dat er vele vervormingen van de liturgie in heel de Kerk van vandaag bestaan, en er zijn vele situaties die verbeterd kunnen worden zodat de doelstellingen van het Concilie behaald kunnen worden. Voor ik over een aantal mogelijke verbeteringen spreek, laten we bedenken wat er gebeurde na de publicatie van de Constitutie over de Heilige Liturgie.

Terwijl het officiele hervormingswerk plaatsvondt ontstonden er een aantal zeer ernstige verkeerde interpretaties van de liturgie en deze schoten wortel in verschillende plaatsen in de wereld. Deze misbruiken van de Heilige Liturgie ontwikkelden zich vanwege een foutief begrip van het Concilie en resulteerden in liturgische vieringen die subjectief waren en meer gericht op de verlangens van de individuele gemeenschap dan op de offerdienst van de Almachtige God. Mijn voorganger als Prefect van de Congregatie, Francis Kardinaal Arinze, noemde dit ooit eens “de doe-het-zelf Mis”. De heilige Johannes Paulus II vond het zelfs noodzakelijk het volgende te schrijven in zijn encycliek Ecclesia de Eucharistia (17 april 2003):

“Deze dienst van de verkondiging van de kant van het Leergezag heeft een antwoord gekregen in de innerlijke groei van de christelijke gemeente. Zonder twijfel heeft de liturgiehervorming van het Concilie in hoge mate bijgedragen aan een bewustere, actievere en vruchtbaarder deelname aan het heilig Offer van het Altaar van de kant van de gelovigen. Op veel plaatsen is Aanbidding van het Allerheiligst Sacrament ook een belangrijke dagelijkse praktijk en wordt een onuitputtelijke bron van heiligheid. De vrome deelname van de gelovigen aan de eucharistische processie op Sacramentsdag is een genade van de Heer die ieder jaar vreugde brengt aan hen die eraan deelnemen. Andere positieve tekenen van geloof in en liefde voor de Eucharistie zouden nog genoemd kunnen worden.

Helaas is er naast dit licht ook schaduw. Op sommige plaatsen is de praktijk van de eucharistische Aanbidding vrijwel volledig verwaarloosd. In verschillende delen van de Kerk zijn misbruiken opgetreden, die lijden tot verwarring met betrekking tot het gezonde geloof en de katholieke leer ten aanzien van dit wonderbaarlijke Sacrament. Soms komt men een uiterst verengd begrip van het eucharistische mysterie tegen. Beroofd van zijn betekenis als offer wordt het gevierd als ware het eenvoudigweg een broederlijke maaltijd. Daarenboven wordt van tijd tot tijd de noodzaak van het ambtelijke priesterschap dat wortelt in de apostolische opvolging verduisterd en de sacramentaliteit van de Eucharistie wordt teruggebracht tot louter werkdadigheid in de verkondiging. Dit heeft hier en daar geleid tot oecumenische initiatieven die hoewel edel in hun motieven, toegeven aan eucharistische praktijken die in tegenspraak zijn met de discipline waarmee de Kerk haar geloof uitdrukt. Kunnen wij anders dan onze diepe droefheid over dit alles uitdrukken? De Eucharistie is een te groot geschenk dan dat wij dubbelzinnigheid en verschraling van de betekenis zouden kunnen dulden.

Ik vertrouw erop dat deze encycliek er effectief aan kan bijdragen om de schaduwen van onaanvaardbare doctrines en praktijken te verdrijven, opdat de Eucharistie verder moge stralen in heel de glans van haar mysterie (n. 10).”

Hier bestond ook een pastorale werkelijkheid: om goede redenen of niet, sommige mensen konden of wilden niet deelnemen aan de hervormde riten. Zij bleven weg of namen alleen deel aan de niet-hervormde liturgie waar ze die konden vinden, zelfs als de viering ervan niet was toegestaan. Zo werd de liturgie een uitdrukking van verdeeldheid in de Kerk, in plaats van één van katholieke eenheid. Het Concilie wilde niet dat de liturgie ons van elkaar scheidde! De heilige Johannes Paulus II werkte aan het genezen van deze verdeling, met de hulp van Kardinaal Ratzinger die, als Paus Benedictus XVI, de nodige interne verzoening in de Kerk wilde faciliteren door in zijn Motu Proprio Summorum Pontificum (7 juli 2007) te bepalen dat de oudere vorm van de Romeinse ritus zonder beperkingen beschikbaar moet zijn voor die individuen en groepen die uit haar rijkdom willen putten. In Gods Voorzienigheid is het nu mogelijk onze katholieke eenheid te vieren met respect voor, en zelfs vreugde in, een legitieme diversiteit van de rituele praktijk.

We mogen dan een hele nieuwe, moderne liturgie in de volkstaal hebben opgebouwd, maar als we niet de juiste basis hebben gelegd – als onze seminaristen en geestelijkheid niet “diep doordrongen zijn van de geest en de kracht van de liturgie”, zoals het Concilie vroeg – dan kunnen zij zelf de mensen die aan hun zorg zijn toevertrouwd niet vormen. We moeten de woorden van het Concilie zelf zeer serieus nemen: het zou “kansloos” zijn te hopen op een liturgische vernieuwing zonder een grondige liturgische vorming. Zonder deze essentiële vorming zouden geestelijken zelfs schade toebrengen aan het geloof van mensen in het eucharistisch mysterie.

Ik wil niet bovenmatig pessimistisch overkomen, en ik zeg nogmaals: er zijn vele, vele gelovige mannelijke en vrouwelijke leken, vele geestelijken en religieuzen voor wie de liturgie zoals hervormd na het Concilie een bron van veel geestelijke en apostolische vruchten is, en daar dank ik de Almachtige God voor. Maar ik denk dat u het met mij eens zal zijn, zelfs op basis van mijn korte analyse hierboven, dat we beter kunnen doen, zodat de Heilige Liturgie werkelijk de bron en het hoogtepunt van het leven en de missie van de Kerk wordt, nu, aan het begin van de eenentwintigste eeuw, zoals de Concilievaders zozeer verlangden.

Gezien de fundamentele verlangens van de Concilievaders en de verschillende situaties die na het Concilie zichtbaar zijn geworden, zou ik een aantal praktische overwegingen willen presenteren over hoe we Sacrosanctum Concilium vandaag beter kunnen toepassen. Ook al dien ik als Prefect van de Congregatie voor de Goddelijke Eredienst, ik doe dit in alle nederigheid als een priester en een bisschop in de hoop dat dit een volwassen reflectie en studie en goed liturgisch handelen in heel de Kerk zal bevorderen.

Het zal geen verrassing zijn wanneer ik zeg dat we in de eerste plaats de kwaliteit en diepgang van onze liturgische vorming moeten onderzoeken, hoe we de geest en kracht van de liturgie overbrengen op onze geestelijken, religieuzen en lekengelovigen. Te vaak nemen we aan dat onze wijdingskandidaten voor het priesterschap of het permanente diaconaat genoeg over de liturgie “weten”. Maar het Concilie drong hierin niet aan op kennis, hoewel de Constitutie natuurlijk het belang van liturgiestudie onderstreepte (zie n. 15-17). Nee, de eerste en essentiële liturgische vorming is meer een onderdompeling in de liturgie, in het diepe mysterie van God, onze liefhebbende Vader. Het is een kwestie van de liturgie beleven in al haar rijkdom, zodat we, na gedronken te hebben uit haar bron, altijd dorsten naar haar verrukkingen, haar orde en schoonheid, haar stilte en bezinning, haar verheerlijking en aanbidding, haar vermogen ons ten diepste te verbinden met Hem die in en door de riten van de Kerk werkt.

Als we hier zorg voor dragen, als onze nieuwe priesters en diakens werkelijk dorsten naar de liturgie, zullen zij op hun beurt in staat zijn degenen die aan hun zorg zijn toevertrouwd te vormen – zelfs als de liturgische situatie en mogelijkheden van hun kerkelijke missie bescheidener zijn dan die van het seminarie of de kathedraal. Ik weet van vele priesters in zulke omstandigheden die hun mensen vormen in de geest en kracht van de liturgie, en wier parochies voorbeelden zijn van grote liturgische schoonheid. We moeten niet vergeten dat waardige eenvoud niet hetzelfde is als reductief minimalisme of een verwaarloosde en vulgaire stijl. Zoals onze Heilige Vader, Paus Franciscus, leert in zijn Apostolische Exhortatie Evangelii Gaudium: “De Kerk evangeliseert en evangeliseert zichzelf met de schoonheid van de liturgie, die ook viering is van de evangeliserende activiteit en bron van een hernieuwde impuls tot zelfgave.” (n. 24)

Ten tweede denk ik dat het zeer belangrijk is dat we duidelijk zijn over de aard van liturgische participatie, van de participatio actuosa waar het Concilie toe opriep. Hierover is veel verwarring geweest in de laatste decennia. Nummer 48 van de Constitutie zegt: De Kerk wil “dat de christengelovigen dit geheim van het geloof niet als buitenstaanders of als zwijgende toeschouwers bijwonen, maar dat zij het door de riten en gebeden goed leren begrijpen en daardoor bewust, godvruchtig en actief deelnemen aan de heilige handeling.” Het Concilie beschouwt participatie als voornamelijk intern, voortkomend uit een goed begrip van de riten en gebeden. Zeker, de Concilievaders vragen de gelovigen te zingen, de priester te antwoorden, liturgische taken op zich te nemen die rechtmatig de hunne zijn, maar staan erop dat allen zich bewust zijn van wat ze doen, “godvruchtig en actief”.

Als we het belang van de internisalisatie van onze liturgische participatie begrijpen zullen we het luidruchtige en gevaarlijke liturgische activisme, dat in de laatste decennia zo prominent aanwezig is geweest, vermijden. We gaan niet naar de liturgie om op te treden, om dingen te doen zodat anderen het kunnen zien: we gaan om verbonden te worden met het handelen van Christus door een internalisatie van de uitwendige liturgische riten, gebeden, tekenen en symbolen. Wellicht dat degenen die geroepen zijn tot liturgisch dienstwerk dit zich beter moeten herinneren dan anderen! Maar we moeten anderen ook vormen, in het bijzonder onze kinderen en jonge mensen, in de ware betekenis van liturgische participatie, in de ware manier om de liturgie te bidden.

Ten derde, ik heb gesproken over het feit dat een aantal hervormingen die na het Concilie zijn ingevoerd mogelijk zijn samengesteld volgens de tijdsgeest en dat er een groeiende hoeveelheid studie door trouwe zonen en dochters van de Kerk is geweest, waarin wordt gevraagd of wat was ingevoerd werkelijk de doelstellingen van de Constitutie toepaste, of dat ze er in werkelijkheid aan voorbij gingen. Deze studie vindt soms plaats onder de noemer “hervorming van de hervorming” en ik weet dat EH Thomas Kocik over deze kwestie een doorwrochte studie heeft gepresenteerd tijdens de Sacra Liturgia conferentie in New York, een jaar geleden.

Ik denk niet dat we de mogelijkheid of de wenselijkheid van een officiële hervorming van de liturgische hervorming kunnen afwijzen, omdat haar voorstanders een aantal belangrijke beweringen doen in hun pogingen trouw te zijn aan de nadruk van het Concilie in nummer 23 van de Constitutie “om de gezonde traditie te bewaren en toch de weg te openen voor een gewettigde vooruitgang”, en dat “vernieuwingen niet plaats hebben, tenzij deze door een werkelijk en duidelijk nut van de Kerk worden vereist, waarbij men er op dient te letten, dat de nieuwe vormen als het ware organisch voortkomen uit de reeds bestaande vormen.”

Ik kan meedelen dat, toen ik afgelopen april door de Heilige Vader in audiëntie werd ontvangen, Paus Franciscus mij vroeg de kwestie van een hervorming van een hervorming te bestuderen en hoe beide vormen van de Romeinse ritus te verrijken. Dat zal een fijngevoelig werk zijn en ik vraag om uw geduld en gebed. Maar als we Sacrosanctum Concilium beter willen toepassen, als we willen bereiken wat het Concilie verlangde, dan is dit een serieuze kwestie die zorgvuldig moet worden bestudeerd en behandeld met de nodige duidelijkheid en voorzichtigheid.

Wij priesters, wij bisschoppen dragen een grote verantwoordelijkheid. Hoe leidt ons goede voorbeeld tot goed liturgisch handelen; hoe kwetst onze onachtzaamheid of wangedrag de Kerk en haar heilige liturgie!

Wij priesters moeten in de allereerste plaats aanbidders zijn. Onze mensen zien het verschil tussen een priester die met geloof viert en één die haastig viert, veel op zijn horloge kijkt, bijna alsof hij zo snel mogelijk weer terug naar de televisie wil! Priesters, we kunnen niets belangrijkers doen dan de heilige mysteries te vieren: laten we oppassen voor de verleiding van liturgische luiheid, want dat is een verleiding van de duivel.

We moeten onthouden dat wij niet de makers van de liturgie zijn. Wij zijn haar nederige bedienaars, onderworpen aan haar discipline en wetten. Wij hebben ook de verantwoordelijkheid om degenen die ons bijstaan in liturgische functies te vormen in zowel de geest en kracht van de liturgie en zeker ook haar regels. Ik heb soms priesters een stap terug doen zetten om buitengewone bedienaars de Heilige Communie uit te laten delen: dit is fout, het is een ontkenning van het priesterlijk dienstwerk evenals een klerikalisering van de leken. Wanneer dit gebeurt is het een teken dat de vorming verkeerd is gegaan, en dat het gecorrigeerd moet worden.

Ik heb ook priesters en bisschoppen gezien die, gekleed om de Heilige Mis te vieren, telefoons en camera’s tevoorschijn haalden en in de heilige liturgie gebruikten. Dit is een verschrikkelijke aanklacht tegen het begrip dat zij hebben over wat ze doen als ze de liturgische gewaden aantrekken, dus zich als een alter Christus kleden – en nog meer, als ipse Christus, als Christus zelf. Dit is heiligschennis. Geen bisschop, priester of diaken die is gekleed voor het liturgisch dienstwerk of aanwezig op het priesterkoor moet foto’s nemen, zelfs niet tijdens grote geconcelebreerde Missen. Dit priesters dit vaak doen tijdens zulke Missen, of met elkaar praten of nonchalant zitten, is volgens mij een teken dat wij opnieuw moeten nadenken over de gepastheid van deze Missen, vooral als het priesters aanzet tot zulk schandalig gedrag dat het gevierde mysterie zo onwaardig is, of als de grootte van deze geconcelebreerde vieringen tot het risico van ontheiliging van de heilige Eucharistie leidt.

Ik wil een beroep doen aan alle priester. U heeft misschien mijn artikel in L’Osservatore Romano van een jaar geleden (12 juni 2015) gelezen, of mijn interview met het tijdschrift Famille Chrétienne in mei van dit jaar. Bij beide gelegenheden heb ik gezegd dat ik denk dat het heel belangrijk is dat we zo snel mogelijk terugkeren naar een gezamenlijke richting, van priesters en gelovigen samen in dezelfde richting – naar het ooster of tenminste naar de apsis – naar de Heer die komt, in die delen van de liturgische riten waarin we ons tot God richten. Dit is toegestaan onder de huidige liturgische regels. Het is volledig legitiem in de moderne ritus. Ik denk dat het een heel belangrijke stap is om te verzekeren dat in onze vieringen de Heer werkelijk in het centrum staat.

En dus, beste priesters, vraag ik u dit waar mogelijk toe te passen, voorzichtig en met de nodige catechese, zeker, maar ook met het zelfvertrouwen van een herder dat dit iets goeds is voor de Kerk, iets goeds voor onze mensen. Uw eigen pastorale oordeel zal bepalen hoe en wanneer dit mogelijk is, maar wellicht is de eerste zondag van de Advent van dit jaar, wanneer we uitkijken naar “de Heer die zal komen” en “die niet aarzelt”, een hele goede tijd om dit te doen. Beste priesters, we zouden opnieuw moeten luisteren naar de klaagzang van God zoals verkondigd door de profeet Jeremia: “ze hebben Mij de rug toegekeerd” (2:27). Laat ons weer naar de Heer terugkeren!

Ik zou ook een beroep willen doen op mijn broeders bisschoppen: leidt u alstublieft uw priesters en mensen op deze manier naar de Heer, in het bijzonder in grote vieringen in uw bisdommen en in uw kathedraal. Vorm uw seminaristen alstublieft in de werkelijkheid dat we niet tot het priesterschap geroepen zijn om zelf in het hart van de liturgische eredienst te staan, maar om de gelovigen van Christus als medegelovigen naar Hem te leiden. Maak deze eenvoudige maar diepgaande hervorming alstublieft mogelijk in uw bisdommen, uw kathedralen, uw parochies en uw seminaries.

Wij bisschoppen hebben een grote verantwoordelijkheid, en ooit zullen we ons voor de Heer moeten verantwoorden over ons beheer. Wij bezitten niets! Zoals de heilige Paulus ons leert, wij zijn slechts “helpers van Christus, belast met het beheer van Gods geheimen” (1 Kor. 4:1). Wij hebben de verantwoordelijkheid ervoor te zorgen dat de heilige werkelijkheid van de liturgie wordt gerespecteerd in onze bisdommen en dat onze priesters en diakens zich niet alleen aan de liturgische voorschriften houden, maar de geest en de kracht van de liturgie waaruit deze voortkomen kennen. Ik was zeer bemoedigd door het lezen van de presentatie getiteld “The Bishop: Governor, Promoter and Guardian of the Liturgical Life of the Diocese”, gegeven voor de Sacra Liturgia conferentie in Rome in 2013 door aartsbisschop Alexander Sample van Portland in Oregon in de VS, en ik raad mijn broeders bisschoppen op broederlijke wijze aan zijn overwegingen zorgvuldig te bestuderen.

Hier herhaal ik wat ik elders heb gezegd: dat Paus Franciscus mij heeft gevraagd het liturgisch werk voort te zetten dat Paus Benedictus begonnen is (zie: Boodschap aan Sacra Liturgia 2015, New York City). Het feit dat we een nieuwe paus hebben betekent niet dat de visie van zijn voorganger nu niet langer geldig is. Integendeel, zoals we weten heeft onze Heilige Vader Paus Franciscus het grootste respect voor de liturgische visie en maatregelen die Paus Benedictus heeft uitgevoerd in opperste trouw aan de wensen en doelstellingen van de Concilievaders.

Staat u mij, voor ik afrond, toe een aantal andere kleine manieren te noemen die ook bij kunnen dragen aan een meer getrouwe toepassing van Sacrosanctum Concilium. Eén daarvan is dat we de liturgie moeten zingen, we moeten de liturgische teksten zingen, met respect voor de liturgische tradities van de Kerk en ons verheugend in de schatkist aan gewijde muziek die de onze is, in het bijzonder die muziek die hoort bij de Romeinse ritus, het Gregoriaans. We moeten gewijde liturgische muziek zingen, en niet slechts religieuze muziek of, erger, wereldse muziek.

We moeten de juiste balans vinden tussen de volkstalen en het gebruik van het Latijn in de liturgie. Het Concilie heeft nooit de bedoeling gehad dat de Romeinse ritus volledig in de volkstaal gevierd zou worden. Maar het wilde wel een breder gebruik ervan toestaan, in het bijzonder voor de lezingen. Tegenwoordig zou het mogelijk moeten zijn, vooral door moderne druktechnieken, om voor ieder het begrijpen van het Latijn te vergemakkelijken, wellicht voor de liturgie van de Eucharistie, en dit is natuurlijk met name gepast bij internationale samenkomsten waar de plaatselijke volkstaal door velen niet verstaan wordt. En wanneer de volkstaal gebruikt wordt moet het natuurlijk een juiste vertaling van het originele Latijn zijn, zoals Paus Franciscus recent aan mij heeft bevestigd.


Tussenkomst van Bisschop Rey

Met grote vreugde hebben we vandaag gehoord dat onze Heilige Vader, Paus Franciscus, u heeft gevraagd een studie te beginnen van de liturgische hervorming na het Concilie, en mogelijkheden te verkennen van wederzijdse verrijking tussen de oudere en nieuwere vormen van de Romeinse ritus, oorspronkelijk besproken door Paus Benedictus XVI.

Uwe Eminentie, uw oproep dat wij “zo snel mogelijk terugkeren naar een gezamenlijke richting” in onze liturgische vieringen, “naar het ooster of tenminste naar de apsis – naar de Heer die komt,” is een uitnodiging tot een radicale herontdekking van iets dat aan de wortel ligt van de christelijke liturgie. Het roept ons op om wederom te beseffen dat, in al onze liturgische vieringen, de christelijke liturgie in essentie gericht is op Christus, wiens komst wij met vreugdevolle hoop afwachten.

Uwe Eminentie, ik ben slechts één bisschop van één bisdom in het zuiden van Frankrijk. Maar als antwoord op uw oproep wil ik nu aankondigen dat, in ieder geval op de laatste zondag van de Advent van dit jaar, in mijn viering van de heilige Eucharistie in mijn kathedraal en bij andere gelegenheden zoals het past, ik ad orientem zal vieren – in de richting van de Heer die komt. Voor de Advent zal ik een brief schrijven aan mijn priesters en mensen over deze kwestie om mijn beslissing toe te lichten. Ik zal hen aanmoedigen mijn voorbeeld te volgen. Ik zal hen vragen mijn persoonlijke getuigenis, als eerste herder van het bisdom, te ontvangen in de geest van iemand die zijn volk wil oproepen om hierdoor het primaatschap van de genade in hun liturgische vieringen te herontdekken. Ik zal uitleggen dat deze verandering ons zal helpen de fundamentele aard van de christelijke eredienst te herinneren: dat het steeds op de Heer gericht moet zijn.


Kardinaal Sarah, Addendum

We moeten ervoor zorgen dat aanbidding het hart is van onze liturgische vieringen. Te vaak maken we niet de beweging van viering naar aanbidding, maar als we dat niet doen ben ik bang dat we niet altijd volledig intern hebben deelgenomen aan de liturgie. Twee lichaamshoudingen zijn hier nuttig, zelf onmisbaar. De eerste is stilte. Als ik nooit stil ben, als de liturgie mij geen ruimte geeft voor stil gebed en bezinning, hoe kan ik dan Christus aanbidden, hoe ik mij dan in mijn hart en ziel met Hem verbonden voelen? Stilte is zeer belangrijk, en niet alleen voor en na de liturgie.

Zo is ook het knielen bij de consecratie (tenzij ik ziek ben) van belang. In het westen is dit een lichamelijke handeling van aanbidding die ons nederig maakt voor onze Heer en God. Het is in zichzelf een gebedshandeling. Waar knielen en buigen uit de liturgie zijn verdwenen moeten ze worden teruggebracht, in het bijzonder in verband met het ontvangen van onze Heer in de heilige communie. Beste priesters, vorm uw mensen, waar mogelijk en met pastorale prudentie, zoals ik eerder zei, in deze prachtige handeling van aanbidding en liefde. Laat ons wederom neerknielen in aanbidding en liefde voor de Eucharistische Heer!

In verband met het geknield ontvangen van de heilige communie  wil ik verwijzen naar de brief van de Congregatie voor de Goddelijke Eredienst en de Regeling van de Sacramenten uit 2002, die duidelijk maakt dat “elke weigering van de Heilige Communie aan één van de gelovigen op basis van zijn of haar knielende houding is een ernstige overtreding van één van de meest fundamentele rechten van de christengelovigen” (Brief, 1 juli 2002, Notitiae, n. 437, nov-dec 2002, p. 583).

Het correct kleden van alle liturgische bedienaren op het priesterkoor, inclusief de lectoren, is ook van groot belang, wil dit dienstwerk als authentiek beschouwd worden en wil het uitgevoerd worden met het decorum passend bij de heilige liturgie – ook de bedienaren zelf dienen de juiste eerbied te tonen voor de mysteries die zij toedienen.

Dit zijn enkele voorstellen: ik ben er zeker van dat er vele andere gedaan kunnen worden. Ik leg ze u voor als mogelijke manieren om verder te gaan naar “de juiste manier om de liturgie innerlijk en uiterlijk te vieren”, dat natuurlijk het verlangen was dat Kardinaal Ratzinger aan het begin van zijn grootse werk, De Geest van de Liturgie, uitdrukte (Joseph Ratzinger, Theology of the Liturgy, Collected Works vol. 11, Ignatius Press, San Francisco 2014, p. 4). Ik moedig u aan om alles te doen dat u kunt om dit doel te realiseren, dat volledig in overeenstemming is met dat van de Constitutie over de Heilige Liturgie van het Tweede Vaticaans Concilie.

 

 

At Warfhuizen, the Lord comes home

warfhuizen assumption, brother hugo father jellemaI was struck by this wonderful photo when it appeared on Facebook a few days ago. It was taking at the Mass for the Assumption of the Blessed Virgin at the shrine of Our Lady of the Garden Enclosed in Warfhuizen, and it shows the heart of our faith: Our Lord Jesus Christ under the appearance of bread and wine elevated before his faithful. Holding the consecrated host is Father Arjen Jellema, while Brother Hugo, the deacon hermit of the shrine, looks on.

Brother Hugo and the shrine of which he takes care are currently preparing for his ordination to the priesthood, scheduled for 6 September. For the shrine it means construction work: the altar has been made wider and it will also receive a fresh layer of paint. For the brother it means learning to say the Mass. He will be offering Mass in both forms of the Roman Rite and ad orientem for those parts of the Mass that call for it. Next Saturday, Brother Hugo will begin his retreat in preparation for his ordination. For now, Masses at the shrine are scheduled on weekdays at 7pm, on Saturdays at 5pm (a pilgrim’s Mass for Mary) and on Sunday at 8am.

The Blessed Sacrament has been no stranger at the shrine, of course, but with the celebration of the Eucharist the very centre of our faith and Church has now found a home there.

Photo credit: Marjo Antonissen Steenvoorden

Cardinal Sarah and the liturgy of the Council

406-4515-cardinal-sarah-003Back in June, Cardinal Sarah, in charge of the Congregation for Divine Worship and the Discipline of the Sacraments, wrote an article on the liturgy according to Vatican II. That rather excellent test is now available in English at Views from the Choir Loft and in Dutch on my blog.

Although a reading requires some awareness of theological terms, in its entirety Cardinal Sarah’s article is a wonderful invitation to open ourselves to and discover the liturgy as it is. Given by God to its finest detail, even to the participatio actuosa (which does not, as some believe, mean that everyone should be doing stuff) of every single believer present.

Much has been made about Cardinal Sarah’s support for an ad orientem orientation of the priest for specific parts of the Mass, but that is really not the point of his argument, but rather a logical conclusion deriving from it. The liturgy is not ours, but the Lord’s, and in it He comes to meet us. Why not welcome Him face to face?

Directions in the liturgy

This past week I had the opportunity to serve at two Masses, the first ad orientem, the second versus populum. I don’t have much experience serving at the former – I think, in fact, that this was only the second or third time I did – but the proximity in time to what I’m used to offers a great opportunity to compare them.

Both Masses were according to the Ordinary Form, so the direction the priest faces was really the only significant difference. And what the priest does to an extent dictates what the people assisting him do.

The above photo, which was taken by David Oostveen during last week’s Bootcamp, gives an idea of what the ad orientem Mass looked like. The priest, Father Martin Claes, is facing the tabernacle containing the Blessed Sacrament – Christ – and the crucifix above it. All the parts of the Mass which are directed at God – prayers, the words of consecration, the offerings of bread and wine – are spoken and presented in this direction. Priest and congregation all face in the same direction: the priest truly leads the people in prayer. The homily and other parts of the liturgy of the Mass, which are directed at the congregation are of course spoken while the priest faces the people.

In his lecture a few days after this Mass, Fr. Harry van der Vegt spoke about reference points in the Mass. The liturgy of the Mass has such a reference point, one which is reflected in the very building it takes place in: Christ, truly present in the tabernacle, and the depiction if His sacrifice on the cross, in the form of the crucifix on the altar. Like a Renaissance painting, the lines of the church guide the eye to that point.

The versus populum Mass which I served at today breaks the eye away from that reference point. The priest stands behind the people’s altar (visible in the foreground of the above photo) facing the congregation for all parts of the liturgy: both for those parts aimed at the people as for those parts directed at God. That lends a very different atmosphere to the Mass, at least for me as an acolyte. Facing the congregation is a self-conscious job: you are aware that the things you do or don’t do are being watched (whether people really watch me is something I doubt, though, but the feeling remains). The awareness of the congregation does not vanish when I don’t see them , of course. I am very much aware that it is not just the priest and me at that Mass, but my attention, merely because of the fact that I look in His direction, is on Christ and so on His sacrifice on the cross, on the Eucharist, the unbloody sacrifice.

Of course, God is not dependent on the direction we face when it comes to hearing our prayers and seeing our offerings. Essentially, the orientation (a word which, in itself, seems to refer to the act of turning eastward – east being the traditional side of the apse in Catholic Churches) towards the Lord is for our own benefit.

In his address to the gathered clergy attending the Clergy Conference in Rome last January, Msgr. Guido Marini quotes Pope Benedict XVI on this matter:

“Let us listen to the words of his Holiness, Benedict XVI, directly, who in the preface to the first book of his Complete Works, dedicated to the liturgy, writes the following: “The idea that the priest and people should stare at one another during prayer was born only in modern Christianity, and is completely alien to the ancient Church. The priest and people most certainly do not pray one to the other, but to the one Lord. Therefore, they stare in the same direction during prayer: either towards the east as a cosmic symbol of the Lord who comes, or, where this is not possible, towards the image of Christ in the apse, towards a crucifix, or simply towards the heavens, as our Lord Himself did in his priestly prayer the night before His Passion (John 17.1). In the meantime the proposal made by me at the end of the chapter treating this question in my work ‘The Spirit of the Liturgy’ is fortunately becoming more and more common: rather than proceeding with further transformations, simply to place the crucifix at the center of the altar, which both priest and the faithful can face and be lead in this way towards the Lord, whom everyone addresses in prayer together.””

As all parts of the liturgy, the direction we face and the things we gaze upon have the function of leading us towards the Lord. Giving Him due attention is not only an act of gratitude and loving worship, but also a step towards understanding, both spiritually and intellectually. God has come down towards us, has loved the world so much that He gave His only Son (John 3:16) for our salvation. This is something unheard of. God needn’t have done anything of the kind, but He did it all the same. That understanding of the sacrifice He was willing to make for us is, in my opinion, a basic cornerstone of our participation in the liturgy of the Mass.

Back to versus populum and ad orientem. This ‘leading us towards the Lord’ is possible with both of these (if done correctly, of course), but the means by which they achieve it is different. In a Mass versus populum the sacrifice of Christ is approached via the people, the community, the mystical body of Christ which is the Church. This grounds the Eucharistic sacrifice in the people, the recipients of the salvation Christ won for us. In a Mass ad orientem we first look at He who made the sacrifice. Since we believe that Christ is truly physically present in the Eucharist it seems almost impossible not to look at Him – or at least in His direction – when we address Him.

The immediate difference, at least for one who has the honour to be kneeling in front of the altar where the sacrifice on the cross is made present again, is very clear. The sacrificial character of the Mass retakes its rightful place in the liturgy, a place that in the recent past has often been overshadowed by that other important element: the communio, the sense of community of the gathered faithful.

Although ad orientem worship is often misrepresented as ‘the priest turned away from the people all the time’, the reality is more intricate. The liturgy has a structure which fits the people of God gathered before the Lord. Some parts (the readings, the homily, the invitations to prayer) we share as a community; we listen together, we pray together, we answer together. Other parts are about the community as a whole – faithful and priest – turning to the Lord, to speak to Him, to ask Him things, to offer Him our whole being. This is an inner attitude reflected and strengthened by outward gestures. And we need these gestures, as means to learn, to understand and often simply to get into the right mood.

12 Reasons for ad orientem worship, courtesy of Fr. Blake

Father Ray Blake gives 12 reasons in favour of ad orientem celebration of the Mass (and a pile of kittens), some of which may be useful to priests (the reasons, not the kittens). Should the spiritual reasons not be good enough for their congregations, that is.

I am not facing you because I have come to realise I am amazingly ugly and will frighten small children therefore ….
A dear little pussycat has moved in behind the altar to give birth to her kittens so I’m staying this side to avoid disturbing her, therefore….
We have dry rot the other side of the altar, it is not safe therefore…
I have become claustrophobic therefore…

Read the other reasons in Fr. Blake’s blog.

Altar change

Yesterday at Mass at the cathedral, I noticed something different on the high altar. Mass took place at the St. Joseph altar to the side, so I was looking at the high altar from a bit of a distance and at an angle, but at first it simply seemed as if the veil in front of the tabernacle had somehow fallen down halfway. I looked again, and then noticed it was the middle of three altar cards!

Altar cards are used in the extraordinary form of the Mass, and contain prayers which the priest prays at various points. Would this be an indication that we would be having at the very least an ordinary form Mass ad orientem in the cathedral?

I asked Ad, the sacristan, about it afterwards, and he told me the altar cards were found in the safe in the sacristy and Fr. Wagenaar decided that they belonged on the altar instead. Of course they do, these are meant to be used, not to stored away.

But sadly, placement on the altar was to be their only intended use. No ad orientem Masses, let alone extraordinary form, at the cathedral. Not yet at least, for I remain optimistic.

I later heard the cards were back in the safe, since they blocked the tabernacle. In a way, that’s better, I think. If they are not going to be used, then why bring them out?