Outreach – Bishop de Korte explains why his cathedral hosts a prayer service to open a gay pride event

Recently trickling into international Catholic media was the planned ecumenical prayer service at ‘s-Hertogenbosch’s cathedral basilica of St. John the Evangelist, planned expressly to open the annual Pink Saturday gay pride event. There has been much concern and criticism that a catholic church, a cathedral even, is used in a manifestitation that revolves around something that is so at odds with the teachings of the Catholic Church. Some feared that the service could be construed as a form of support of the extravagant lifestyle so often associated with pride manifestations.

Following the first meeting of his new presbyteral council, and upon that council’s request, Bishop Gerard de Korte has written the following letter to not only explain the reasoning behind holding the prayer service, but also to delve into the Catholic Church’s teachings surrounding homosexuality and the balance between doctrine and life.

It is a careful letter, but one that should be admired for the bishop’s sensitive treatment of the issue, and attitude that is often lacking in debates about this issue. The bishop acknowledges his own duties as shepherd and has stressed that the prayer service can not contain anything that is contrary to Catholic doctrine.

In the end, the cathedral administrator and the bishop have made one of two choices. They could have kept far away from any acknowledgement of the pride events taking place in their city, or they could have taken the bold step towards some form of dialogue. They have chosen the latter. A prayer service is in the first place about meeting God, the bishop argues, and not supporting or protesting anything.

The location, St. John’s, is also striking since in 2010 it was the site of protests, supported by gay right activists and even some politicians, during Mass against the denial of Holy Communion to a practising homosexual.

bisschop-de-korte“Brothers and sisters,

On Thursday 1 June the new presbyeral council met for the first time. Among other things, we discussed the ecumenical prayer service which will be held at the start of Pink Saturday (24 June) in the cathedral. Some priests were concerned; others were glad about the breathing room provided. The planned ecumenical prayer service not only triggered discussion among priests, but also among other faithful. Homosexuality remains a sensitive topic in our Church, leading to much emotion. The presbyteral council has asked me to clarify my own position in a letter. It will in the first place be about the prayer service in St. John’s, but also about the topic of Church and homosexuality in a broader sense.

Ecumenical prayer service

The ecumenical prayer service at the cathedral is the primary responsibility of the pastoral team, especially the cathedral administrator. I know that administrator Van Rossem carefully deliberated it. He obviously discussed the service with the church council, but also with me. The cathedral is, after all, the bishop’s church. I left the decision with the administrator, under the condition that nothing will be said during the prayer service that goes against Church teaching. The contents of the prayer service can not be allowed to hurt the religious feelings of our faithful.

The cathedral administrator ultimately made a positive decision. It is very important that the service is prepared by the administrator and three preachers from ‘s-Hertogenbosch. They trust each other and are aware of the concerns of a part of the faithful. I have full confidence that the service will be serene. Every worship service revolves around the worship of and encounter with God. Liturgy requires stillness and can never be used for protests or demonstrations. Those present at the prayer service will hopefully be encouraged and strengthened in their faith that God loves us unconditionally in Christ. The cathedral administrator and the preachers have asked me, as bishop, to conclude the service with a brief word and a blessing.

During Pink Saturday there will probably be things taking place in the city which are strongly disapproved of by Catholics and other Christians, including homosexual Christians. In that regard I recall the remark of one of our priests during the presbyteral council meeting on 1 June. During the days of carnival there are also things taking place which are hard to reconcile with Catholic ethics. That is, however, no reason to abandon carnival services.

Church and homosexuality

I have the need to not only discuss the planned ecumenical prayer service in this letter, but also the topic of Church and homosexuality. In the Roman Catholic view marriage, the life bond between man and woman, is the framework of an ordered experience of sexuality. The unconditional love and faithfulness of God as thus reflected in marriage. Other forms of sexuality are considered disordered. As a Roman Catholic bishop I am called to uphold this teaching.

This vision is, however, at odds with the dominant ideas about relationships and sexuality in modern Netherlands. A great part of our own Church people is influenced by modern secular culture. The result is a deep chasm between the word of the Church and the experience of many outside, but also inside our Church. One thing and another often leads to misunderstanding, anger and regret. As a bishop, however, I feel called to continue seeking out dialogue, no matter how difficult it often is.

Every bishop, but also every priest, is not only a teacher, but also a shepherd. He is aware of the tensions between teachings and life, also and especially in the area of sexuality. The Church’s ideal and stubborn reality regularly clash. It is pastoral wisdom to not use the teachings of the Church as a stick to strike with, but as a staff to lean on.

Traditionally the Church has known the saying: a lion in the pulpit, a lamb in the confessional. This implies that a wise shepherd tries to find an accessible way with every faithful. The Church’s norms are rarely achieved in concrete existence. In those cases we are not called to throw stones. When God starts counting sins, no one remains standing. But God is forgiveness and that nourishes us. We can and must appear before the face of the Lord with all the rough edges of a life lived.

Now what?

Faithful homosexuals, but also their parents and other family, often struggle with many questions. Which way to go? Is it possible to find a relationship of love and trust within the limits of Catholic morality? The Church asks homosexual people to live in abstinence. Such a life can only be lived healthily and happily when one experiences true friendship with other people and with God. This is also a duty for our parishes. Within the Catholic community, homosexuals should find kindness and friendship. Christians are called to honest charity. It is about the acceptance of every person as God’s creature.

The Church’s norms about experiencing sexuality are clear and the bar is set high, certainly according to dominant Dutch culture. Faithful are called to relate to the norms of the Church and form their conscience. Every faithful goes his or her way with God and conscience is the final and ultimate authority. A tension may possibly continue to exist between the truth of the Church and the conscience of every individual faithful. When parents find that one of their children is homosexual, they are called to surround that child with all care and love. The same is, I am convinced, true for the Church as mother.

United in Christ,

Msgr. dr. Gerard de Korte
Bishop of ‘s-Hertogenbosch”

Man of peace – Bishop Ernst passes away

“With his down-to-earth faith and his dedication to his mission, Msgr. Ernst meant a lot to many people. Since my installation in 2012 I was able to visit him more often. His health was fragile, but his mind was strong. At the 75th anniversary of his ordination to the priesthood, in 2016, he was barely mobile, but he very much wanted to concelebrate the Eucharist. The Franciscan sisters increasingly watched over him in the past months. He was able to entrust himself to God. He reflected on his fragility and death very soberly. During a visit last year he told me that someone had advised him to prepare for the end of his life. It was a sign of his vitality that he responded with, “Perhaps it is time to do so”.”

2016-06-07%20Breda_MgrErnst_©RamonMangold_WEB01_410Bishop Jan Liesen responds to the news of the passing of Bishop Hubertus Cornelis Antonius Ernst, emeritus bishop of Breda, six weeks after celebrating his 100th birthday. The most senior of the Dutch bishops passed away late in the evening on Friday 19 May.

Bishop Huub Ernst was the 8th bishop of Breda, from 1967 to 1992, after which he served for two more years as apostolic administrator. He lived long enough to see three bishops succeed him: the late Tiny Muskens in 1994, Hans van den Hende, now of Rotterdam, in 2007, and Jan Liesen in 2012. Bishop van den Hende, in his capacity of president of the Dutch Bishops’ Conference, reacted to the passing of Msgr. Ernst on behalf of the other bishops, saying:

ernst van den hende 7-11-2015“Into very old age Bishop Huub Ernst was vital and concerned with his diocese, the Church province and society as a whole. He was consecrated as a bishop almost fifty years ago. Recently, we were able to congratulate him with his 100th birthday. Bishop Ernst was our older brother in the office of bishop, possessing a great heart for charity and the work of peace.”

Generally respected as a wise and well-spoken man, Bishop Ernst nonetheless never received a university education. In some quarters he was also seen a progressive bishop, which he was to a certain extent on the classic topics like celibacy, homosexuality and women, although he failed to get along with the liberal 8 May movement after this group ignored his advice and used a ‘table prayer’ of their own making at their annual manifestation.

download
Bishop Ernst in 1967

Bishop Ernst chaired Pax Christi Netherlands from 1976 to 1994, reflecting his concern with the projects of peace in the world. Under his guidance, Pax Christi and the Catholic Church in the Netherlands threw their support behind protests against the presence of nuclear weapons in the Netherlands and the world. In 1983, he spoke before 550,000 protestors in The Hague on this topic. He would later also be highly critical of the war against terrorism waged by the international coalition led by the United States. He based these positions in Pacem in Terris, Pope John XXIII’s 1963 encyclical on peace in the world.

One of Bishop Ernst lasting achievements is considered to be the establishment of Bovendonk seminary in Hoeven near Breda. At his installation in Breda, the Theological Faculty Tilburg was responsible for the formation of priests. In 1983, Bishop Ernst estaiblished Bovendonk specifically for late vocations: men are educated and formed for the permanent and transitional diaconate, as well as the priesthood, initially while also holding their day job. Graduates from Bovendonk currently work in all dioceses of the Netherlands.

The period of Bishop Ernst’s mission leading the Diocese of Breda coincided with a time of great change in Church and society. Over the course of the 1970s, he developed a program based on three observations: a decrease in the number of faithful; the presence of core group of faithful willing to carry responsibility in the Church; and a decrease in the number of priests, deacons and religious. Towards the end of his time in office he had concluded that the Church in the Netherlands was in a missionary situation and a minority in society. Bishop Ernst believed that the Church should distinguish itself through charity and displaying the contents of her faith through language, liturgy and the behaviour of faithful.

Bishop Ernst tried to find a balance between Church doctrine and respect for the conscience of individual people. As such, he participated in the Synod of Bishops meeting of marriage and family in 1980.

Following his restirement, Bishop Ernst continued to speak on topics of ethics and philosophy. In 2007, he reviewed a publication by the Dutch Dominicans calling for lay priests from among the faithful to offer the Eucharist when a real priest was unavailable. Bishop Ernst called this “incorrect, not sensible and not the right solution”.

In 2011, Bishop Ernst was called to testify in a court case against an abusive Salesian priest. The bishop’s claimed to not have been informed about the priest’s past transgressions and found it unimaginable that the Salesians withheld essential information from him when he was asked to appoint the priest in his diocese.

A short overview of the life of Bishop Ernst

  • 1917: Born as oldest child of three in a Catholic family in Breda. He attended primary school at the parish school and the Huijbergen brothers. Subsequently, he went to minor seminary in Ypelaar and then the major seminary in Bovendonk.
  • 1941: Ordained by Bishop Pieter Hopmans. He was appointed as parish assistant in Leur.
  • 1943: Appointed as conrector of the Franciscan sisters in Etten.
  • 1947: Moved to Bovendonk to teach moral theology there.
  • 1957: Appointed as chairman of the (wonderfully-named) Society of Catechists of the Eucharistic Crusade.
  • 1962: Appointed as vicar general of Breda by Bishop Gerard de Vet.
  • 1967: Following the unexpected death of Bishop de Vet, vicar general Ernst succeeds him as bishop. He is consecrated by the archbishop of Utrecht, Cardinal Alfrink.
  • 1980: Bishop Ernst participates in the Synod of Bishops on marriage and family, representing the Dutch episcopate.
  • 1992: Bishop Ernst offers his resignation upon reaching the age of 75. Pope John Paul II appoints him as apostolic administrator pending the appointment of his successor.
  • 1994: Bishop Ernst retires as apostolic administrator upon the appointment of Bishop Tiny Muskens.

Bishop Ernst was main consecrator of his successor, Bishop Muskens, and served as co-consecrator of Bishop Johann Möller (Groningen, 1969), Jos Lescrauwaet (Haarlem, 1984), Ad van Luyn (Rotterdam, 1994) and Hans van den Hende (Breda, 2007).

Bishop Ernst was the oldest Dutch bishop alive. On his death, that mantle passes to Ronald Philippe Bär, emeritus bishop of Rotterdam, who will be 89 in July.

Phot credit: [1, 2] Ramon Mangold

German bishops say yes to Communion for divorced and remarried, but not as a rule

The standing council of the German Bishops’ Conference* yesterday published their thoughts about the pastoral care regarding marriage and family in light of Amoris laetitia, Pope Francis’ the Apostolic Exhortation which was released early last year. In it, as several media have already noted, the bishops express their support for divorced and civilly remarried Catholics to receive the sacraments in certain individual cases. Below, I share my translation of the relevant passage of the text:

dbk logo“Despite all the good intentions of the spouses and in spite of all marriage preparation, it does happen that relationships fail. People find themselves faced with the debris of their relationship-based lives. They suffer because of their failure to fulfill their ideal of a livelong love and relationship. To their own doubts more than enough economic concerns are often added. Especially affected are the children of a failed relationship. In this plight, it is the Church’s duty to accompany people and support them. In many cases this service is provided by the Church’s counselling centres and single-parent ministries. But in daily pastoral care it is necessary to have an even more open ear and heart, thus “encouraging openness to grace” (AL, n. 37).

So we may also answer the question of how the Church should relate to those people who, after a divorce, are civilly remarried and wish to receive the sacrament of penance and the Eucharist. The indissolubility of marrage is part of the indispensable deposit of the faith of the Church. Amoris laetitia leaves as little doubt about this as about the need for a differentiated view on the respective life situations of people. “[T]here is a need “to avoid judgements which do not take into account the complexity of various situations” and “to be attentive, by necessity, to how people experience distress because of their condition”” (AL, n. 296). Amoris laetita highlights the three aspects of accompanying, discerning and integrating as central guiding principles, starting from the basic assessment: “No one can be condemned for ever, because that is not the logic of the Gospel!” (AL, n. 297). In life situations which are experienced more often than not as exhausting and stressful, those involved should find that their Church does not forget them. In how we treat the divorced and remarried it must become clear that they belong to the Church, that God does not deprive them of His love and that they are called to love God and their neighbour and be true witnesses of Jesus Christ. The Holy Father clearly emphasises the aspect of accompaniment when he says, “Such persons need to feel not as excommunicated members of the Church, but instead as living members, able to live and grow in the Church and experience her as a mother who welcomes them always, who takes care of them with affection and encourages them along the path of life and the Gospel” (Al, n. 299).

What the Pope means in this regard with accompaniment becomes clear when he maintain in Amoris laetitia: “The Church possesses a solid body of reflection concerning mitigating factors and situations. Hence it is can no longer simply be said that all those in any “irregular” situation are living in a state of mortal sin and are deprived of sanctifying grace” (Al. n. 301). Amoris laetitia does not offer a general rule for this subject and does not allow for an automatic and general access to the sacraments for all divorced and civilly remarried faithful. Amoris laetitia ignores neither the grave guilt that many people in such situations of the breaking and failure of conjugal relationships carry, nor the fact that a second civil marriage denies the visible sign of the sacrament of marriage, even when the person involved was left by is or her spouse through no fault of their own. But Amoris laetitia does not stop at a categorical and irreversible exclusion from the sacraments. Footnote 336 (to AL n. 300) makes clear that the distinction which “can recognise that in a particular situation no grave fault exists” must lead to differentiated consequences, also regarding the sacraments. Footnote 351 (to AL n. 305) also points out that in a situation which is objectively irregular, someone who is subjectively, but not, or at least not completely culpable, “can be living in God’s grace, can love and can also grow in the life of grace and charity” (AL, n. 305), when one receives the help of the Church and, in certain cases, also the help of the sacraments. This also speaks in favour of the possibility of receiving the sacraments in these situations.

Not all the faithful whose marriage has failed and who have civilly divorced and remarried can receive the sacraments without discernment. More differentiated solutions are needed, which do justice to the individual cases and come into play when a marriage can not be annuled. In this context we encourage all who have reasonable doubt that their marriage is invalid, to make use of the Church’s marriage courts, so that a new marriage may be possible if necessary. […]

Amoris laetitia presumes a process of decision-making accompanied by a pastor. Given this process, in which the conscience of all involved is required in the highest degree, Amoris laetitia allows for the possibility to receive the sacraments of penance and the Eucharist. In Amoris laetitia Pope Francis stresses the importance of conscious deicions, when he says, “We also find it hard to make room for the consciences of the faithful, who very often respond as best they can to the Gospel amid their limitations, and are capable of carrying out their own discernment in complex situations. We have been called to form consciences, not to replace them” (AL, n. 37). As it is always about integration, such a spiritual process does not lead in every case to the receiving of the sacraments of penance and Eucharist. The individual decision to not, or not yet, receive the sacraments under the given circumstances, deserves respect and attention. But a decision in favour of receiving the sacraments must also be respected. An attitude of laxity without intense attention for accompaniment, discernment and integration, as does a rigorous attitude which remains in a quick judgment of people in socalled irregular situations. Instead of such extreme attitudes, the decision (Lat. discretio) must be made in personal conversation. We see it as our mission to further develop the path of conscience formation of the faithful. For that it is necessary to enable our pastors and provide them with criteria. Such criteria for the formation of conscience are provided extensively and in an outstandign way by the Holy Father in Amoris laetitia (cv. AL, n 298-300).

Much of this text is not new and echoes what Pope Francis and other bishops have emphasised time and again: the Church must find new ways and means to stand with people whose marriage has failed for whatever reason, and the suggestion must be avoided that these people are somehow no longer part of the Church. New, if not for many bishops (and not just those from Germany) is the conclusion that Amoris laetitia allows for the reception of the sacraments in what are called irregular situations, if in certain indivudal cases. The bishops stress, and this is something that, I fear, will be too often ignored, that the decision to receive the sacraments is not the standard decision to be made in all situations. Neither must it be made by a person alone, and it can certainly not be exercised as a right (but then again, that is true for every single Catholic receiving a sacrament).

What the German bishops are saying is that in some specific cases, often revolving about the guilt, or lack thereof, of a person in an irregular situation (compare a husband who leaves his wife and children with the wife being abandoned – both are in an irregular situation, but they are not equally guilty), receving the sacraments is allowed. But, they add, a well-formed conscience and the accompaniment of a pastor are required for this, and the pastors must be equipped with the tools and criteria to be able to properly accompany the people they are pastorally responsible for.

14_09_kardinalmuellerAnother German bishop had a different focus in a recent interview. Cardinal Gerhard Müller, the Prefect for the Congregation for the Doctrine of the Faith, spoke about the interpretation of Amoris laetitia in an interview, of which Sandro Magister has a partial translation. Cardinal Müller is very critical about the personal interpretations which are not in line with Catholic doctrine, saying:

Amoris Laetitia must clearly be interpreted in the light of the whole doctrine of the Church. […] I don’t like it, it is not right that so many bishops are interpreting Amoris Laetitia according to their way of understanding the pope’s teaching. This does not keep to the line of Catholic doctrine. The magisterium of the pope is interpreted only by him or through the congregation for the doctrine of the faith. The pope interprets the bishops, it is not the bishops who interpret the pope, this would constitute an inversion of the structure of the Catholic Church. To all these who are talking too much, I urge them to study first the doctrine [of the councils] on the papacy and the episcopate. The bishop, as teacher of the Word, must himself be the first to be well-formed so as not to fall into the risk of the blind leading the blind.”

A condition for interpreting what the Pope says does seem to be clarity on the latter’s part, it must be said. The lack thereof has led to the dubia presented by Cardinals Brandmüller, Burke, Caffarra and Meisner and is evident in the various interpretations that exist. Cardinal Müller is correct in stressing that Amoris laetitia must be “interpreted in the light of the whole doctrine of the Church”, but this is evidently not happening everywhere. The German bishops’ interpretation also relies solely on Amoris laetitia, not on earlier magisterial documents, although they do mention the indissolubility of marriage as central tenet of Catholic doctrine.

Cardinal Müller also explains how to avoid confusion about Amoris laetitia and the teachings it does or does not contain or change:

 “I urge everyone to reflect, studying the doctrine of the Church first, starting from the Word of God in Sacred Scripture, which is very clear on marriage. I would also advise not entering into any casuistry that can easily generate misunderstandings, above all that according to which if love dies, then the marriage bond is dead. These are sophistries: the Word of God is very clear and the Church does not accept the secularization of marriage. The task of priests and bishops is not that of creating confusion, but of bringing clarity. One cannot refer only to little passages present in Amoris laetitia, but it has to be read as a whole, with the purpose of making the Gospel of marriage and the family more attractive for persons. It is not Amoris laetitia that has provoked a confused interpretation, but some confused interpreters of it. All of us must understand and accept the doctrine of Christ and of his Church, and at the same time be ready to help others to understand it and put it into practice even in difficult situations.”

Whether the German bishops are incorrectly interpreting Amoris laetitia revolves around the tension between the question of the indissolubility of marriage and the pastoral care for the innocent. What seems to be clear, however, is that magisterial documents such as Familiaris Consortio (1981) and Veritatis Splendor (1993) can not and should not be disregarded when reading Amoris laetitia. These earlier teachings must offer a basis and framework for understanding and realising what Amoris laetitia presents.

*The standing council of the German Bishops’ Conference is made up of one representative from each diocese and consist of the following prelates:

  • Bishop Stephan Ackermann, Trier
  • Bishop Heinz Josef Algermissen, Fulda
  • Bishop Georg Bätzing, Limburg
  • Archbishop Hans-Josef Becker, Paderborn
  • Bishop Franz-Josef Bode, Osnabrück
  • Bishop Karl Borsch, Aachen
  • Archbishop Stephan Burger, Freiburg im Breisgau
  • Bishop Gerhard Feige, Magdeburg
  • Bishop Gebhard Fürst, Rottenburg-Stuttgart
  • Bishop Felix Genn, Münster
  • Msgr. Dietmar Giebelmann, Mainz
  • Bishop Gregor Maria Hanke, Eichstätt
  • Archbishop Stefan Heße, Hamburg
  • Bishop Friedhelm Hofmann, Würzburg
  • Bishop Wolfgang Ipolt, Görlitz
  • Archbishop Heiner Koch, Berlin
  • Reinhard Cardinal Marx, München und Freising
  • Bishop Ulrich Neymeyr, Erfurt
  • Bishop Stefan Oster, Passau
  • Bishop Franz-Josef Overbeck, Essen
  • Archbishop Ludwig Schick, Bamberg
  • Bishop Heinrich Timmerevers, Dresden-Meißen
  • Bishop Norbert Trelle, Hildesheim
  • Bishop Rudolf Voderholzer, Regensburg
  • Bishop Karl-Heinz Wiesemann, Speyer
  • Rainer Maria Cardinal Woelki, Cologne
  • Bishop Konrad Zdarsa, Augsburg

 

No opposition in Amoris laetita, Cardinal Müller says

14_09_kardinalmuellerIn recent comments published by Vatican Insider, Cardinal Gerhard Müller has been quite clear about his thoughts about the Four Cardinals’ Dubia. Like many on both sides of the debate (those who think the dubia are necessary and those who do not (or even those who think they are equal to heresy)), the Prefect of the Congregation for the Doctrine of the Faith does not think an answer from Pope Francis will be forthcoming. He even thinks that the four authors of the dubia have gone too far in their action, especially their making their questions public. While I do not necessarily agree with him there, I think that his comments about the doctrinal content of Amoris laetitia are on point.

Cardinal Müller says,

Amoris Laetitia is very clear in its doctrine and we can interpret the whole doctrine of Jesus on marriage, the whole doctrine of the Church in 2000 years of history.” Pope Francis, the cardinal concluded, “asks us to discern the situation of these people who live in an irregular union, one not according to the Church’s teaching on marriage, and asks us to help these people find a way towards reintegration into the Church according to the conditions of the sacraments, the Christian message of marriage. But I do not see any opposition: on the one hand we have the clear teaching on marriage, on the other hand the obligation of the Church to care for these people in need.”

What the cardinal has consistently done in this debate regarding Pope Francis’ exhortation and the changes it does or does not introduce, is to present it within the context of the entire Tradition of the Church. He says that Amoris laetitia does not do away with any doctrine; the Church still upholds the entirety of the sacrament of matrimony and the duties, obligations and graces it presents the spouses with. New, however, is the emphasis on those people who have failed in these obligations. Amoris laetitia includes no fingerpointing, but takes seriously the factual existence of these faithful. The Church, who is also a mother, has a duty of care for all the faithful, regardless of their success or lack thereof. Caring for couples who live in irregular unions does not mean doing away with the doctrine about marriage. But, the Pope asks, a way must be found to stand with these couples, to eintegrate them into the life of the Church. They are not cast out because of the situation.

What many commenters should recall, in my opinion, is that being a part of the Church is much more than receiving Communion. There can be many reasons for a person to be unable to receive, be it for a short time or for years on end. This does not preclude them from being an important part of the parish community.

“Divergent interpretations of possibly unclear passages” – Cardinal Eijk on the confusion about The Footnote

eijk synod

^Cardinal Eijk, fifth from the left in the second row, participates in a session of the Synod of Bishops.

Upon the publication of the official Dutch translation of Amoris laetitia, last Thursday (yes, a whopping nine months after the apostolic exhortation was released in Rome), Cardinal Wim Eijk, who participated in both sessions of the Synod of Bishops which resulted in the papal document, provided a brief quote about the topic that continues to keep pens writing and keyboard clicking: The Footnote which may or may not open the door to the sacraments for divorced and civilly remarried faithful. About the debate about Amoris laetitia the cardinal says,

“A downside is that various interpretations of the exhortation are circulating. Doctrine or longstanding practice in the Church is not changed by divergent interpretations of possibly unclear passages in a Church document.”

These various interpretations are, I believe, also the reason for the dubia presented by the Four Cardinals (Brandmüller, Burke, Caffarra and Meisner) . They ask for clarification, stating that confusion exists. The fact that there are rather contrasting interpretations is enough to show that they are right.

Cardinal Eijk treads carefully, speaking about “possibly unclear passages”, but makes clear that the intepretations of a passage do not change anything in doctrine or Tradition. The compentent authority, in this case the Pope, is the only who can do that. As it looks now, he has no inclination to do so directly, which means that, for the foreseeable future, the confusion will continue.

Who knows, perhaps things will settle down in time, at which point clarifications will find more open minds. At this moment, as Cardinal Eijk indicates, and more than a few others with him, Amoris laetitia has not changed anything about the Church’s doctrine. How we approach that doctrine and put it into practice, however, is open to change, adaptation and, most importantly, improvement. And that, I believe, is what Pope Francis is aiming for.

“More than a celebration”- Cardinal Müller on the Holy Year of Mercy

14_09_kardinalmuellerIn an interview for Katholisch.de, published today, Gerhard Cardinal Müller discusses several topics, including the Holy Year of Mercy which is in its final week. The Prefect of the Congregation for the Doctrine of the Faith, is often imagined as an opponent to Pope Francis, since doctrine and all its annoying rules must by nature be opposed to mercy, right? But the cardinal is generally enthusiastic about the Holy Year of Mercy, and adds some nuance to how it is looked at now that we have almost completed it.

“Faith in the mercy of God, which is directed at every human being, is part of the classical doctrine of God. It was very good to emphasise this topic theologically in the Holy Year and reintroduce it in pastoral ministry and proclamation. For much indifference and misunderstanding about God is based in the false assumption that God is only power, and that man can, as such, only realise his freedom by opposing Him. The Christian image of God is completely different: out of love for man, God humbled Himself even to the death on the cross, through which we come to salvation, to freedom and the glory of the children of God.”

Mercy leads us directly to the heart of the union between man and God, he explains:

“Someone getting to know God anew in His aspect of mercy, will find that in the Christian understanding of God, love is the core of the encounter between God and man. The symbolism of the open Holy Doors here in Rome and in many churches across the world has hopefully reinforced the awareness that we can come to God as through a wide open door. Countless people have found their way to God through confession in the sacrament of penance and reconciliation, which allows for a new start. I believe that many were able to experience God more deeply in the Holy Year.”

And what of those who look at the numbers and say that the Holy Year has not been as successful as hoped?

“The Holy Year is a spiritual event and can not be measured quantitatively. Regarding its great popularity across the world I don’t understand such criticism. It is after all about more than just celebrating, but about the way to Christ. I am impressed by the number of people who came to the papal audiences, the Sunday prayers and the special events. That shows that people want to hear the Pope’s  message, that he knows how the touch the hearts of people with his words; that he opens up perspectives on how to better understand their own lives in the light of mercy and make it their own.”

Other topics discussed in the interview include the Reformation, ecumenism, comparing Pope Francis to Benedict XVI, and developments regarding the SSPX. I may share some comments about those in later blog posts.

Four cardinals to the Pope – An honest contribution to the debate

Four cardinals – in some ways, four usual suspects – have written to the Pope about Amoris laetitia, asking for clarification about certain issues which have given many writers a lot to write about already. And while some – although fewer than I initially expected – have chosen to see this as a challenge against Pope Francis, it is an attempt to insert some clarity into a sensitive and difficult issue.

4cardinalsCardinals Walter Brandmüller (President emeritus of the Pontifical Committee of Historical Sciences), Raymond Burke (Patron of the Order of Malta), Carlo Caffarra (Archbishop emeritus of Bologna) and Joachim Meisner (Archbishop emeritus of Cologne) published their September letter to Pope Francis today, after having received no papal reply. In the foreword to the letter, which can be read in full here, they express an awareness of the risk they run of being disregarded “as adversaries of the Holy Father and people devoid of mercy”. This is a real risk, as too often any sense of apparent disagreement with Pope Francis, or even, as here, a request for more clarity, is seen as an adversarial attack on the Holy Father. What many forget is that Pope Francis has frequently asked for such debate, not least during the Synod of Bishops, but certainly also in its aftermath across the world.

The fact that this letter has received no response seems perhaps a bit at odds with this request for open and honest debate, but perhaps it is wisest to see this, as the four cardinals do, “as an invitation to continue the reflection, and the discussion, calmly and with respect.”

The format of the letter is interesting, as it does not invite for a long explanatory answer, but a simple yes or no. This reflects the fact that underneath our pastoral action, there is a solid basis of doctrine, which does not change with the situation. This basis does not exist for itself, but for us, as it shows the way towards the objective truth that is Christ and His teaching.

There is more at stake than being nice in the discussion about marriage and divorce, and sin and mercy. The letter reflects that, as it raises important questions that need asking. It is not a matter of using the writings of one Pope against that of another, but taking the writings of both seriously.

The letter of the four cardinals deserves to be taken seriously, even though it is not something that can be directly applied in pastoral practice. Rather, it concerns itself with what comes before, what dictates the forms our pastoral practice can take. Hopefully, it will one day receive an answer from either Pope Francis or Cardinal Gerhard Müller, the Prefect of the Congregation for the Doctrine of the Faith, to whose attention the letter was also addressed.

Cardinal Eijk’s not too outlandish encyclical suggestion

Despite many a Dutch reaction, Cardinal Wim Eijk’s suggestion that Pope Francis devote an encyclical to the errors of the gender ideology, first reported by CNS here, is not that outlandish.

naamloos

On Facebook I came across several people sharing the CNS article: the first, from an American source, came with a number of reactions, all positive. The second, from a Dutch source, had for the most part reactions that were the equivalent of the rolleyes emoticon. bdjkv-myThere’s that old-fashioned out-of-touch cardinal again, enforcing his restrictive morals on the rest of the world, they seemed to say. There may be much to be said about the social reasons for this difference, but it also, perhaps, illustrates how Cardinal Eijk – and the topic he raised – are perceived in the Netherlands as compared to abroad.

But, as I have said, his suggestion to devote an encyclical, an authoritive document on a doctrinal matter, to the question of what gender is and how it has been ideologically hijacked by some does not appear completely out of thin air. Both Pope Benedict XVI and Pope Francis have spoken about it on more than one occasion and most recently, Pope Francis described it as a sort of “ideological colonisation” and a threat to the family and children especially.

And that makes sense, as the theory that gender is somehow a social construct clashes on all fronts with the Catholic understanding of human nature. Our gender is a constituent part of who we are as persons, and it is therefore not something that should be tinkered with too easily. The Church does not deny the existence of people who suffer psychologically because they struggle with their own gender, but she looks for reasons and solutions elsewhere, and she will therefore always try to combat an increasing social acceptance of gender theory, as we see happening with things like abortion and euthanasia.

Is Pope Francis likely to issue an encyclical on an issue like this? I don’t believe so. Partly because encyclicals take time to write: Pope Francis will be 80 next month, and he has enough plans and work for the foreseeable future as it is. And he may also think that his comments on the matter have already been clear enough, or they may be answered as the Church continues developing what Amoris laetitia thought.

And while Cardinal Eijk has suggested it might be a good idea, he is not actually actively lobbying the Pope to write a gender encyclical, despite the conclusions that some may have already drawn.

Photo credit: CNS/Francois Gloutnay, Presence

‘From Conflict to Community’ – Nordic bishops on the eve of Pope Francis’ ecumenical visit

The members of the Nordic Bishops’ Conference – covering the countries of Iceland, Norway, Denmark, Sweden and Finland – have written a pastoral letter looking ahead to Pope Francis’ visit to Lund and Malmö, as well as the state and future of ecumenical relations with the Lutheran church in their countries. They rightly indicate that the anniversary of the Reformation, which will begin with the events in Lund that the Pope will attend, is no reason to celebrate for Catholics.

My translation of the document, which generally aligns itself closely with ‘From Conflict to Communion’, the 1999 document in which the Catholics and Lutherans agreed on the doctrine of justification. My translation follows:

7904248_orig“In 2017 we mark an event which has had great consequences for the Christian faith, in the first place in Europe. In the year 1517 Martin Luther initiated a process which became known in history as the Reformation and which, especially for our Lutheran fellow Christians represents an important moment in the development of their ecclesiastical tradition and identity. But since the Reformation would have been impossible without the Catholic basis, it is appropriate that we, as Catholic Christians, also think about it. That is already expressed in the document ‘From conflict to communion’, the result of dialogue in the Lutheran-Catholic Commission for the Unity of the Church. This tekst is directed towards a common commemoration, which is based on reflection rather than triumphalism.

Despite all explainable reasons, the Reformation caused a split in Christianity, which remains painful to this day. In the Nordic countries this split meant that the Catholic Church could only start again after many centuries. That is why the 500th anniversary of the event of the Reformation can not be observed as a celebration in the true sense. Rather it should be recalled in contrition. The process of reconciliation between the Catholic Church and the churches of the Reformation began many decades ago. But we can not tire of striving for the full unity in Christ.

At the start of the 16th century, the Catholic Church was in need of reform, something that not only Martin Luther, but also others acknowledged and expressed at that time. But instead of dealing with the necessary doctrinal questions, Christians of different confessions have instead done much harm to each other. At the closing of this year’s Week of Prayer for Christian Unity, Pope Francis prayed for “mercy and forgiveness for the unevangelical behaviour of Catholics towards other Christians”. In Sweden several Lutheran ministers have responded to that and also asked us Catholics for forgiveness.

The important questions is now, how we can continue together to come closer together in faith, in hope and in love? We, the Catholic bishops in the north of Europe, want to go on this path of reconciliation with our Lutheran brothers and sisters and do everything to promote unity.

Ecclesia semper reformanda

The Church must always let herself be converted and renewed by Christ. We are indeed a holy people, but a people of sinners on pilgrimage to eternity. Conversion, contrition and maturing in the faith are important stations on this path. Through the Second Vatican Council, the Catholic Church opened herself to many things that are also important to Lutheran Christians, for example the role of Holy Scripture and the meaning of the priesthood of all baptised. Thus, many difference have actually disappeared.

What still divides is, among other things, the sacramentality of the Church, as well as the understanding of the sacrament and the office. As Catholics we believe that the Church is the fundamental sacrament in which the incardinated word becomes present through the sacraments, in order to unite with us in love and transform us in Himself.

At the same time we see that many faithful Lutheran Christians become increasingly open to these aspects. A questions that remains pending and which is painfully felt on both sides is that of the common Eucharist. As much as this desired is justified, the unity of the Lord’s Table must also reflect the full unity in faith.

The Petrine office is also difficult to understand for many Lutheran Christians. But the personality of Pope Francis has made it more understandable. Pope Saint John Paul II already invited all non-Catholic Christians to think about other ways of  exercising the Petrine office (Ut Unum Sint, N.95).

Traditionally, the role of Mary and the saints has also been contentious. But among many non-Catholic Christians the meaning of Mary as the Mother of God and example in faith is being re-acknowledged.

Despite the mutual approach in question of doctrine, greater differences in questions of ethics and morality have recently appeared. But even when these make the dialogue in some respects more difficult, it should not be given up.

Definition of the Christian faith

In all ages Christians have formulated teachings to clearly define doctrine, distinguish them from false ideas or to convey them intelligebly. Often such formulations evolved into bones of contention, which for a long time created great frontlines between Christians. The principles of the reformers were similarly divided for many centuries. It is nevertheless fruitful, also for Catholics, to constructively engage with them.

Sola fide

The faith is undoubtedly necessary for justification. We share the central mysteries of the faith – for example, about the Trinity, about Jesus Christ, about salvation and justification – with our Lutheran brothers and sisters. We rejoice in this unity of faith which is based in baptism and expressed in the joint declaration about justification. That is why it is our mission to be witnesses of these truths of faith in our secular society. In our Nordic countries, where few practice their faith, it is important to proclaim the good news together and with one voice.

Sola Scriptura

Only through Holy Scripture can we receive the full revelation about the salvation which is offered to us in Christ. This revelation in received and shared in the Church. Through the teaching office of the Church this living tradition in Holy Scripture is codified. For us Catholics Church, teaching, tradition and Scripture belong together. In the Church and with the Church, Scripture is opened for us.  In this way the faith becomes ever more alive for us. Recently the number of Lutheran Christians who agree with  us believe that Scripture and the tradition of the Church are closely connected, has been on the rise.

Sola gratia

“Everything is mercy”, the saintly Doctor of the Church Thérèse of Lisieux, who can be considered as the Catholic answer to Martin Luther, says. Without God’s mercy we can do nothing good. Without His mercy we can not come to eternal life. Only through God’s mercy can we be justified and holy. Mercy can truly transform us, but we must also respond to this mercy and work alongside it. In the Mother of God, Mary, full of mercy and immaculate, we see how much can God can do in a person.

For many Lutheran Christians it is still difficult to agree with this truth. But we also see that many of them are open to similar questions about growth in prater and in holiness.

Simul iustus et peccator

We are all at the same time justified and sinners. As Catholics we believe that we are really sinners; but through the mercy of God we can receive forgiveness of all guilt in the Sacrament of Reconciliation. As baptised Christians we are called to holiness. The Church is a school of holiness. The saints, who we can ask to intercede for us, are shining examples and role models of this holiness. One of these role models is a woman from our countries, Saint Elisabeth Hesselblad, who was recently canonised. She is an incentive to all of us to go the way of holiness more consciously.

We see that many Lutherans are also open to the saints, such as, for example, Saint Francis of Assisi and Saint Mother Teresa of Calcutta. In our secularised world we need such witnesses of faith. They are living and credible witnesses of our faith.

Martyrium

We know that also in our time many Christians are persecuted for their faith and that there are also many blood witnesses. Martyrdom unites Christians from various churches. We think of all Christians, also in the Middle East, who are persecuted and yet remain true to Christ and His Church. Their example also strengthens us in our faith. Many Christians from these countries have also come to us in the north. it is therefore important that we, all Christians in our countries, maintain, protect and deepen what we share in faith. Then we can also increasingly give and common witness of the risen Lord.

Future perspectives

The joint declaration ‘From conflict to communion’ closes with five ecumenical imperatives, suggested to us Catholics and Lutherans to take further steps on the common way to unity. They are:

  1. Beginning from a perspective of unity and not of division, and promoting what we have in common.
  2. At the same time allowing oneself to be transformed by the witness of the other.
  3. Committing oneself to the search for visible unity.
  4. Rediscovering jointly the power of the Gospel of Christ for our time.
  5. Witness together of the mercy of God in proclamation and service to the world.

Also when these five imperatives speak of great and not always simple concerns, their message is clear, but only when we devote outself completely to Christ and together rediscover the power of the Gospel (cf. 4th imperative).

We are happy and thank God that the Holy Father, Pope Francis, will be coming to Lund on the occasion of the commemoration of the Reformation, to strengthen us in faith.

We therefore invite all Catholics to accompany the preparations for the papal visit with their prayer and to participate in as great a number as possible in both the ecumenical meeting in Malmö Arena and the Mass in Swedbank Stadion. In that way we will show both the joy, as Catholics, of being with Pope Francis, and also respect for the identity of our Lutheran fellow Christians, grown from the Reformation. Despite the still existing differences we are convinced, confident in the mercy of God, that ways towards common unity can be found.

On the Feast of St. Teresa of Avila, 15 October 2016

+ Czeslaw Kozon, Bishop of Copenhagen

+ Anders Arborelius OCD, Bishop of Stockholm

+ Bernt Eidsvig Can. Reg, Bishop of Oslo, Administrator of Trondheim

+ David Tencer OFM Cap, Bishop of Reykjavik

+ Teemu Sippo SCJ, Bishop of Helsinki

+ Berislav Grgic, Bishop-Prelate of Tromsø

+ Gerhard Schwenzer SS.CC., Bishop emeritus of Oslo”

csm_vollversammlung_01_37cd1858a6^Bishops Grgic, Sippo, Eidsvig, Kozon, Arborelius and Tencer, with Sr Anna Mirijam Karschner CPS, the general secretary of the Nordic Bishops’ Conference.

Robert Kardinaal Sarah: “Naar een authentieke toepassing van Sacrosanctum Concilium”

This is a Dutch translation of Cardinal Robert Sarah’s address on the first day of the Sacra Liturgia conference, held in London from 5 to 8 July. This translation is based on the text as released via the Sacra Liturgia Facebook page. It is not a complete transcript of what Cardinal Sarah said. This is expected to be released sometime next week, after the cardinal has added a few points once he returns to Rome. In due time, this address, as well as the conference’s other papers, will be published in book form.


Dit is een Nederlandse vertaling van de toespraak die Kardinaal Robert Sarah heeft gegeven op de eerste dag van de Sacra Liturgia conferentie, gehouden in Londen van 5 tot 8 juli. Deze vertaling is gebasseerd op de tekst zoals die op de Facebook-pagina van Sacra Liturgia werd gepubliceerd. Het is geen volledige transcriptie van wat Kardinaal Sarah heeft gezegd. Het is de verwachting dat deze in de loop van de komende week wordt uitgegeven, zodra de kardinaal een aantal punten toe heeft kunnen voegen na zijn terugkeer naar Rome. Uiteindelijk zal deze toespraak, samen met alle andere die tijdens de conferentie gehouden zijn, in boekvorm uitgegeven worden.

TOESPRAAK VAN ZIJNE EMINENTIE ROBERT KARDINAAL SARAH:
“NAAR EEN AUTHENTIEKE TOEPASSING VAN SACROSANCTUM CONCILIUM”

IMG_7842

Ik wil in de eerste plaats mijn dank uitspreken aan Zijne Eminentie Vincent Kardinaal Nichols, voor zijn welkom in het Aartsbisdom Westminster en zijn vriendelijke begroetingswoorden. Eveneens wil ik Zijne Excellentie Bisschop Dominique Rey, bisschop van Fréjus-Toulon, danken voor zijn uitnodiging om hier met u aanwezig zijn bij de derde internationale “Sacra Liturgia” conferentie, en vanavond de openingstoespraak te presenteren. Uwe Excellentie, ik feliciteer u met dit internationale initiatief ter bevordering van de studie van het belang van liturgische vorming en viering in het leven en de missie van de Kerk.

In deze toespraak wil ik een aantal overwegingen aan u voorleggen over hoe de westerse Kerk naar een meer getrouwe toepassing van Sacrosanctum Concilium kan toewerken. Hiermee wil ik de vraag stellen: “Wat hadden de Vaders van het Tweede Vaticaans Concilie voor ogen met de liturgische hervorming?” Daarna wil ik bespreken hoe hun bedoelingen na het Concilie zijn toegepast. Uiteindelijk zou ik u een aantal voorstellen willen voorleggen over het liturgisch leven van de Kerk vandaag, zodat onze liturgische praktijk de bedoelingen van de Concilievaders beter kan weergeven.

Het is volgens mij overduidelijk dat de Kerk leert dat de katholieke liturgie de unieke bevoorrechte locus is van het verlossende handelen van Christus in onze huidige wereld, door middel van werkelijke participatie waarin wij Zijn genade en kracht ontvangen die zo nodig zijn voor onze volharding en groei in het christelijk leven. Het is de goddelijke vastgestelde plaats waar wij onze plicht tot het aanbieden van een offer, het Ene Ware Offer, aan God komen vervullen. Het is waar we onze diepgaande behoefte om God te aanbidden verwerkelijken. Katholieke liturgie is iets heiligs, iets dat door haar aard heilig is. Katholieke liturgie is geen gewone menselijke samenkomst.

Ik wil hier een zeer belangrijk feit onderstrepen: God, niet de mens, staat in het hart van de katholieke liturgie. We komen om Hem te aanbidden. De liturgie gaat niet om jou of mij; we vieren er niet onze eigen identiteit of prestaties, verheerlijken of promoten er niet onze eigen cultuur of plaatselijke religieuze gewoontes. De liturgie draait in de allereerste plaats om God en wat Hij voor ons gedaan heeft. In Zijn Goddelijke Voorzienigheid heeft de Almachtige God de Kerk gesticht en de heilige liturgie ingesteld waarmee wij Hem ware aanbidding kunnen opdragen in overeenstemming met het Nieuwe Verbond dat Christus gebracht heeft.Hierdoor, door het binnengaan van de vereisten van de heilige riten die in de traditie van de Kerk zijn ontwikkeld, krijgen wij onze ware identiteit en betekenis als zonen en dochters van de Vader.

Het is van essentieel belang dat we dit specifieke karakter van de katholieke eredienst begrijpen, want in recente decennia hebben we vele liturgische vieringen gezien waarin mensen, persoonlijkheid en menselijke prestaties te prominent aanwezig waren, bijna tot uitsluiting van God. Zoals Kardinaal Ratzinger ooit schreef: “Als de liturgie in de eerste plaats een werkplaats voor ons eigen handelen lijkt, dan wordt het essentiële vergeten: God. Het vergeten van God is het meest dreigende gevaar van onze tijd” (Joseph Ratzinger, Theology of the Liturgy, Collected Works vol. 11, Ignatius Press, San Francisco 2014, p. 593). 

We moeten volkomen duidelijk zijn over de aard van de katholieke eredienst als we de Constutitie over de Heilige Liturgie van het Tweede Vaticaans Concilie op de juiste wijze willen lezen en als we deze getrouw willen uitvoeren.

Al vele jaren voor het Concilie, in zowel missielanden als in de meer ontwikkelde gebieden, was er veel discussie over de mogelijkheid om het gebruik van de volkstalen in de liturgie uit te breiden, vooral voor de lezingen uit de Heilige Schrift, alsook voor een aantal andere onderdelen van het eerste deel van de Mis (wat we nu de “dienst van het Woord” noemen) en de liturgische zang. De Heilige Stoel had al meerdere keren toestemming gegeven voor het gebruik van de volkstaal in het toedienen van de sacramenten. Dit is de context waarin de Concilievaders spraken over de mogelijke positieve oecumenische of missionaire gevolgen van liturgische hervorming. Het is waar dat de volkstaal een positieve plaats heeft in de liturgie. Hier zochten de Vaders naar, niet naar de protestantisering van de Heilige Liturgie of instemmend met haar onderwerping aan een valse inculturisatie.

Ik ben een Afrikaan. Laat me dit duidelijk maken: de liturgie is niet de plaats om mijn cultuur te promoten. Het is veeleer de plaats waar mijn cultuur gedoopt wordt, waar mijn cultuur in het goddelijke wordt opgenomen. Door de liturgie van de Kerk (die missionarissen door heel de wereld hebben meegedragen) spreekt God tot ons, verandert Hij ons en stelt ons in staat deel te nemen in Zijn goddelijk bestaan. Als iemand christen wordt, als iemand in volledige eenheid met de katholieke kerk komt, ontvangt hij iets meer, iets dat hem verandert. Zeker, culturen en andere christenen brengen gaven met zich mee in de Kerk – de liturgie van de Ordinariaten voor Anglicanen die nu in volle eenheid met de Kerk zijn is hier een prachtig voorbeeld van. Maar zij brengen deze gaven met nederigheid, en de Kerk, in haar moederlijke wijsheid, maakt er gebruik zoals zij dat goed acht.

Eén van de duidelijkste en mooiste uitdrukking van de bedoelingen van de Concilievaders is te vinden aan het begin van het tweede hoofdstuk van de Constitutie, dat het mysterie van de Hoogheilige Eucharistie behandelt. In nummer 48 lezen we:

“Daarom geeft de Kerk zich alle zorg en moeite, dat de christengelovigen dit geheim van het geloof niet als buitenstaanders of als zwijgende toeschouwers bijwonen, maar dat zij het door de riten en gebeden goed leren begrijpen en daardoor bewust, godvruchtig en actief deelnemen aan de heilige handeling, dat zij door Gods woord onderwezen worden, zich voeden aan de tafel van ‘s Heren Lichaam en God dank brengen, dat zij het onbevlekt Offer opdragen niet alleen door de handen van de priester, maar ook tezamen met hem, en zo zich zelf leren offeren, dat zij eindelijk steeds meer door Christus de Middelaar uitgroeien tot een volmaakte eenheid met God en met elkaar, opdat tenslotte Gods alles in allen moge zijn.”

Broeders en zusters, dit is wat de Concilievaders wilden. Jazeker, ze discussieerden en stemden over specifieke manieren om hun bedoelingen toe te passen. Maar laat ons glashelder zijn: de rituele hervormingen in de Constitutie, zoals het herstel van het gebed van de gelovigen tijdens de Mis (n. 53), de uitbreiding van de concelebratie (n. 57) of een aantal van haar beleidslijnen zoals de vereenvoudiging verlangd in nummers 34 en 50, zijn alle ondergeschikt aan de fundamentele bedoelingen van de Concilievaders die ik zojuist heb omschreven. Het zijn middelen tot een doel, en het is het doel dat wij moeten behalen.

Als we naar een authentiekere toepassing van Sacrosanctum Concilium willen toewerken, dan moeten we op de allereerste plaats deze einddoelen in het oog houden. Misschien dat, als we ze met een frisse blik en met het voordeel van de ervaring van de laatste vijf decennia bestuderen, we sommige rituele hervormingen en bepaalde liturgische beleidslijnen in een ander licht zullen zien. Als sommige van deze nu moeten worden heroverwogen, om zo “het christelijk leven onder de gelovigen steeds hoger op te voeren” en “alle mensen tot de Kerk te roepen”, laat ons dan de Heer vragen ons de liefde en de nederigheid en wijsheid te schenken om dit te doen.

Ik noem deze mogelijkheid om opnieuw naar de Constitutie en de hervorming die volgde op de publicatie ervan te kijken, omdat ik niet denk dat we vandaag zelfs ook maar de eerste paragraaf van Sacrosanctum Concilium eerlijk kunnen lezen en tevreden kunnen zijn dat we de doelstellingen ervan hebben bereikt. Broeders en zusters, waar zijn de gelovigen waarover de Concilievaders spraken? Vele gelovigen zij nu ongelovig: ze komen helemaal niet meer naar de liturgie. In de woorden van de heilige Johannes Paulus II: vele christenen leven in een staat van “stille afvalligheid;” zij “leven alsof God niet bestaat” (Apostolische Exhortatie Ecclesia in Europa, 28 juni 2003, 9). Waar is de eenheid die het Concilie hoopte te bereiken? We hebben het nog niet bereikt. Hebben we werkelijk vooruitgang geboekt in het roepen van alle mensen tot de Kerk? Ik denk het niet. En toch hebben we heel veel in de liturgie gedaan!

In mijn 47 jaar als priester en na meer dan 36 jaar aan bisschoppelijk dienstwerk kan ik verklaren dat vele katholieke gemeenschappen en individuen de liturgie, zoals hervormd na het Concilie, met geestdrift en vreugde leven en vieren, en er veel van, zo niet al, het goede uit halen dat de Concilievaders verlangden. Dit is een grote vrucht van het Concilie. Maar uit mijn ervaring – nu ook als Prefect van de Congregatie voor de Goddelijke Eredienst en de Regeling van de Sacramenten – weet ik ook dat er vele vervormingen van de liturgie in heel de Kerk van vandaag bestaan, en er zijn vele situaties die verbeterd kunnen worden zodat de doelstellingen van het Concilie behaald kunnen worden. Voor ik over een aantal mogelijke verbeteringen spreek, laten we bedenken wat er gebeurde na de publicatie van de Constitutie over de Heilige Liturgie.

Terwijl het officiele hervormingswerk plaatsvondt ontstonden er een aantal zeer ernstige verkeerde interpretaties van de liturgie en deze schoten wortel in verschillende plaatsen in de wereld. Deze misbruiken van de Heilige Liturgie ontwikkelden zich vanwege een foutief begrip van het Concilie en resulteerden in liturgische vieringen die subjectief waren en meer gericht op de verlangens van de individuele gemeenschap dan op de offerdienst van de Almachtige God. Mijn voorganger als Prefect van de Congregatie, Francis Kardinaal Arinze, noemde dit ooit eens “de doe-het-zelf Mis”. De heilige Johannes Paulus II vond het zelfs noodzakelijk het volgende te schrijven in zijn encycliek Ecclesia de Eucharistia (17 april 2003):

“Deze dienst van de verkondiging van de kant van het Leergezag heeft een antwoord gekregen in de innerlijke groei van de christelijke gemeente. Zonder twijfel heeft de liturgiehervorming van het Concilie in hoge mate bijgedragen aan een bewustere, actievere en vruchtbaarder deelname aan het heilig Offer van het Altaar van de kant van de gelovigen. Op veel plaatsen is Aanbidding van het Allerheiligst Sacrament ook een belangrijke dagelijkse praktijk en wordt een onuitputtelijke bron van heiligheid. De vrome deelname van de gelovigen aan de eucharistische processie op Sacramentsdag is een genade van de Heer die ieder jaar vreugde brengt aan hen die eraan deelnemen. Andere positieve tekenen van geloof in en liefde voor de Eucharistie zouden nog genoemd kunnen worden.

Helaas is er naast dit licht ook schaduw. Op sommige plaatsen is de praktijk van de eucharistische Aanbidding vrijwel volledig verwaarloosd. In verschillende delen van de Kerk zijn misbruiken opgetreden, die lijden tot verwarring met betrekking tot het gezonde geloof en de katholieke leer ten aanzien van dit wonderbaarlijke Sacrament. Soms komt men een uiterst verengd begrip van het eucharistische mysterie tegen. Beroofd van zijn betekenis als offer wordt het gevierd als ware het eenvoudigweg een broederlijke maaltijd. Daarenboven wordt van tijd tot tijd de noodzaak van het ambtelijke priesterschap dat wortelt in de apostolische opvolging verduisterd en de sacramentaliteit van de Eucharistie wordt teruggebracht tot louter werkdadigheid in de verkondiging. Dit heeft hier en daar geleid tot oecumenische initiatieven die hoewel edel in hun motieven, toegeven aan eucharistische praktijken die in tegenspraak zijn met de discipline waarmee de Kerk haar geloof uitdrukt. Kunnen wij anders dan onze diepe droefheid over dit alles uitdrukken? De Eucharistie is een te groot geschenk dan dat wij dubbelzinnigheid en verschraling van de betekenis zouden kunnen dulden.

Ik vertrouw erop dat deze encycliek er effectief aan kan bijdragen om de schaduwen van onaanvaardbare doctrines en praktijken te verdrijven, opdat de Eucharistie verder moge stralen in heel de glans van haar mysterie (n. 10).”

Hier bestond ook een pastorale werkelijkheid: om goede redenen of niet, sommige mensen konden of wilden niet deelnemen aan de hervormde riten. Zij bleven weg of namen alleen deel aan de niet-hervormde liturgie waar ze die konden vinden, zelfs als de viering ervan niet was toegestaan. Zo werd de liturgie een uitdrukking van verdeeldheid in de Kerk, in plaats van één van katholieke eenheid. Het Concilie wilde niet dat de liturgie ons van elkaar scheidde! De heilige Johannes Paulus II werkte aan het genezen van deze verdeling, met de hulp van Kardinaal Ratzinger die, als Paus Benedictus XVI, de nodige interne verzoening in de Kerk wilde faciliteren door in zijn Motu Proprio Summorum Pontificum (7 juli 2007) te bepalen dat de oudere vorm van de Romeinse ritus zonder beperkingen beschikbaar moet zijn voor die individuen en groepen die uit haar rijkdom willen putten. In Gods Voorzienigheid is het nu mogelijk onze katholieke eenheid te vieren met respect voor, en zelfs vreugde in, een legitieme diversiteit van de rituele praktijk.

We mogen dan een hele nieuwe, moderne liturgie in de volkstaal hebben opgebouwd, maar als we niet de juiste basis hebben gelegd – als onze seminaristen en geestelijkheid niet “diep doordrongen zijn van de geest en de kracht van de liturgie”, zoals het Concilie vroeg – dan kunnen zij zelf de mensen die aan hun zorg zijn toevertrouwd niet vormen. We moeten de woorden van het Concilie zelf zeer serieus nemen: het zou “kansloos” zijn te hopen op een liturgische vernieuwing zonder een grondige liturgische vorming. Zonder deze essentiële vorming zouden geestelijken zelfs schade toebrengen aan het geloof van mensen in het eucharistisch mysterie.

Ik wil niet bovenmatig pessimistisch overkomen, en ik zeg nogmaals: er zijn vele, vele gelovige mannelijke en vrouwelijke leken, vele geestelijken en religieuzen voor wie de liturgie zoals hervormd na het Concilie een bron van veel geestelijke en apostolische vruchten is, en daar dank ik de Almachtige God voor. Maar ik denk dat u het met mij eens zal zijn, zelfs op basis van mijn korte analyse hierboven, dat we beter kunnen doen, zodat de Heilige Liturgie werkelijk de bron en het hoogtepunt van het leven en de missie van de Kerk wordt, nu, aan het begin van de eenentwintigste eeuw, zoals de Concilievaders zozeer verlangden.

Gezien de fundamentele verlangens van de Concilievaders en de verschillende situaties die na het Concilie zichtbaar zijn geworden, zou ik een aantal praktische overwegingen willen presenteren over hoe we Sacrosanctum Concilium vandaag beter kunnen toepassen. Ook al dien ik als Prefect van de Congregatie voor de Goddelijke Eredienst, ik doe dit in alle nederigheid als een priester en een bisschop in de hoop dat dit een volwassen reflectie en studie en goed liturgisch handelen in heel de Kerk zal bevorderen.

Het zal geen verrassing zijn wanneer ik zeg dat we in de eerste plaats de kwaliteit en diepgang van onze liturgische vorming moeten onderzoeken, hoe we de geest en kracht van de liturgie overbrengen op onze geestelijken, religieuzen en lekengelovigen. Te vaak nemen we aan dat onze wijdingskandidaten voor het priesterschap of het permanente diaconaat genoeg over de liturgie “weten”. Maar het Concilie drong hierin niet aan op kennis, hoewel de Constitutie natuurlijk het belang van liturgiestudie onderstreepte (zie n. 15-17). Nee, de eerste en essentiële liturgische vorming is meer een onderdompeling in de liturgie, in het diepe mysterie van God, onze liefhebbende Vader. Het is een kwestie van de liturgie beleven in al haar rijkdom, zodat we, na gedronken te hebben uit haar bron, altijd dorsten naar haar verrukkingen, haar orde en schoonheid, haar stilte en bezinning, haar verheerlijking en aanbidding, haar vermogen ons ten diepste te verbinden met Hem die in en door de riten van de Kerk werkt.

Als we hier zorg voor dragen, als onze nieuwe priesters en diakens werkelijk dorsten naar de liturgie, zullen zij op hun beurt in staat zijn degenen die aan hun zorg zijn toevertrouwd te vormen – zelfs als de liturgische situatie en mogelijkheden van hun kerkelijke missie bescheidener zijn dan die van het seminarie of de kathedraal. Ik weet van vele priesters in zulke omstandigheden die hun mensen vormen in de geest en kracht van de liturgie, en wier parochies voorbeelden zijn van grote liturgische schoonheid. We moeten niet vergeten dat waardige eenvoud niet hetzelfde is als reductief minimalisme of een verwaarloosde en vulgaire stijl. Zoals onze Heilige Vader, Paus Franciscus, leert in zijn Apostolische Exhortatie Evangelii Gaudium: “De Kerk evangeliseert en evangeliseert zichzelf met de schoonheid van de liturgie, die ook viering is van de evangeliserende activiteit en bron van een hernieuwde impuls tot zelfgave.” (n. 24)

Ten tweede denk ik dat het zeer belangrijk is dat we duidelijk zijn over de aard van liturgische participatie, van de participatio actuosa waar het Concilie toe opriep. Hierover is veel verwarring geweest in de laatste decennia. Nummer 48 van de Constitutie zegt: De Kerk wil “dat de christengelovigen dit geheim van het geloof niet als buitenstaanders of als zwijgende toeschouwers bijwonen, maar dat zij het door de riten en gebeden goed leren begrijpen en daardoor bewust, godvruchtig en actief deelnemen aan de heilige handeling.” Het Concilie beschouwt participatie als voornamelijk intern, voortkomend uit een goed begrip van de riten en gebeden. Zeker, de Concilievaders vragen de gelovigen te zingen, de priester te antwoorden, liturgische taken op zich te nemen die rechtmatig de hunne zijn, maar staan erop dat allen zich bewust zijn van wat ze doen, “godvruchtig en actief”.

Als we het belang van de internisalisatie van onze liturgische participatie begrijpen zullen we het luidruchtige en gevaarlijke liturgische activisme, dat in de laatste decennia zo prominent aanwezig is geweest, vermijden. We gaan niet naar de liturgie om op te treden, om dingen te doen zodat anderen het kunnen zien: we gaan om verbonden te worden met het handelen van Christus door een internalisatie van de uitwendige liturgische riten, gebeden, tekenen en symbolen. Wellicht dat degenen die geroepen zijn tot liturgisch dienstwerk dit zich beter moeten herinneren dan anderen! Maar we moeten anderen ook vormen, in het bijzonder onze kinderen en jonge mensen, in de ware betekenis van liturgische participatie, in de ware manier om de liturgie te bidden.

Ten derde, ik heb gesproken over het feit dat een aantal hervormingen die na het Concilie zijn ingevoerd mogelijk zijn samengesteld volgens de tijdsgeest en dat er een groeiende hoeveelheid studie door trouwe zonen en dochters van de Kerk is geweest, waarin wordt gevraagd of wat was ingevoerd werkelijk de doelstellingen van de Constitutie toepaste, of dat ze er in werkelijkheid aan voorbij gingen. Deze studie vindt soms plaats onder de noemer “hervorming van de hervorming” en ik weet dat EH Thomas Kocik over deze kwestie een doorwrochte studie heeft gepresenteerd tijdens de Sacra Liturgia conferentie in New York, een jaar geleden.

Ik denk niet dat we de mogelijkheid of de wenselijkheid van een officiële hervorming van de liturgische hervorming kunnen afwijzen, omdat haar voorstanders een aantal belangrijke beweringen doen in hun pogingen trouw te zijn aan de nadruk van het Concilie in nummer 23 van de Constitutie “om de gezonde traditie te bewaren en toch de weg te openen voor een gewettigde vooruitgang”, en dat “vernieuwingen niet plaats hebben, tenzij deze door een werkelijk en duidelijk nut van de Kerk worden vereist, waarbij men er op dient te letten, dat de nieuwe vormen als het ware organisch voortkomen uit de reeds bestaande vormen.”

Ik kan meedelen dat, toen ik afgelopen april door de Heilige Vader in audiëntie werd ontvangen, Paus Franciscus mij vroeg de kwestie van een hervorming van een hervorming te bestuderen en hoe beide vormen van de Romeinse ritus te verrijken. Dat zal een fijngevoelig werk zijn en ik vraag om uw geduld en gebed. Maar als we Sacrosanctum Concilium beter willen toepassen, als we willen bereiken wat het Concilie verlangde, dan is dit een serieuze kwestie die zorgvuldig moet worden bestudeerd en behandeld met de nodige duidelijkheid en voorzichtigheid.

Wij priesters, wij bisschoppen dragen een grote verantwoordelijkheid. Hoe leidt ons goede voorbeeld tot goed liturgisch handelen; hoe kwetst onze onachtzaamheid of wangedrag de Kerk en haar heilige liturgie!

Wij priesters moeten in de allereerste plaats aanbidders zijn. Onze mensen zien het verschil tussen een priester die met geloof viert en één die haastig viert, veel op zijn horloge kijkt, bijna alsof hij zo snel mogelijk weer terug naar de televisie wil! Priesters, we kunnen niets belangrijkers doen dan de heilige mysteries te vieren: laten we oppassen voor de verleiding van liturgische luiheid, want dat is een verleiding van de duivel.

We moeten onthouden dat wij niet de makers van de liturgie zijn. Wij zijn haar nederige bedienaars, onderworpen aan haar discipline en wetten. Wij hebben ook de verantwoordelijkheid om degenen die ons bijstaan in liturgische functies te vormen in zowel de geest en kracht van de liturgie en zeker ook haar regels. Ik heb soms priesters een stap terug doen zetten om buitengewone bedienaars de Heilige Communie uit te laten delen: dit is fout, het is een ontkenning van het priesterlijk dienstwerk evenals een klerikalisering van de leken. Wanneer dit gebeurt is het een teken dat de vorming verkeerd is gegaan, en dat het gecorrigeerd moet worden.

Ik heb ook priesters en bisschoppen gezien die, gekleed om de Heilige Mis te vieren, telefoons en camera’s tevoorschijn haalden en in de heilige liturgie gebruikten. Dit is een verschrikkelijke aanklacht tegen het begrip dat zij hebben over wat ze doen als ze de liturgische gewaden aantrekken, dus zich als een alter Christus kleden – en nog meer, als ipse Christus, als Christus zelf. Dit is heiligschennis. Geen bisschop, priester of diaken die is gekleed voor het liturgisch dienstwerk of aanwezig op het priesterkoor moet foto’s nemen, zelfs niet tijdens grote geconcelebreerde Missen. Dit priesters dit vaak doen tijdens zulke Missen, of met elkaar praten of nonchalant zitten, is volgens mij een teken dat wij opnieuw moeten nadenken over de gepastheid van deze Missen, vooral als het priesters aanzet tot zulk schandalig gedrag dat het gevierde mysterie zo onwaardig is, of als de grootte van deze geconcelebreerde vieringen tot het risico van ontheiliging van de heilige Eucharistie leidt.

Ik wil een beroep doen aan alle priester. U heeft misschien mijn artikel in L’Osservatore Romano van een jaar geleden (12 juni 2015) gelezen, of mijn interview met het tijdschrift Famille Chrétienne in mei van dit jaar. Bij beide gelegenheden heb ik gezegd dat ik denk dat het heel belangrijk is dat we zo snel mogelijk terugkeren naar een gezamenlijke richting, van priesters en gelovigen samen in dezelfde richting – naar het ooster of tenminste naar de apsis – naar de Heer die komt, in die delen van de liturgische riten waarin we ons tot God richten. Dit is toegestaan onder de huidige liturgische regels. Het is volledig legitiem in de moderne ritus. Ik denk dat het een heel belangrijke stap is om te verzekeren dat in onze vieringen de Heer werkelijk in het centrum staat.

En dus, beste priesters, vraag ik u dit waar mogelijk toe te passen, voorzichtig en met de nodige catechese, zeker, maar ook met het zelfvertrouwen van een herder dat dit iets goeds is voor de Kerk, iets goeds voor onze mensen. Uw eigen pastorale oordeel zal bepalen hoe en wanneer dit mogelijk is, maar wellicht is de eerste zondag van de Advent van dit jaar, wanneer we uitkijken naar “de Heer die zal komen” en “die niet aarzelt”, een hele goede tijd om dit te doen. Beste priesters, we zouden opnieuw moeten luisteren naar de klaagzang van God zoals verkondigd door de profeet Jeremia: “ze hebben Mij de rug toegekeerd” (2:27). Laat ons weer naar de Heer terugkeren!

Ik zou ook een beroep willen doen op mijn broeders bisschoppen: leidt u alstublieft uw priesters en mensen op deze manier naar de Heer, in het bijzonder in grote vieringen in uw bisdommen en in uw kathedraal. Vorm uw seminaristen alstublieft in de werkelijkheid dat we niet tot het priesterschap geroepen zijn om zelf in het hart van de liturgische eredienst te staan, maar om de gelovigen van Christus als medegelovigen naar Hem te leiden. Maak deze eenvoudige maar diepgaande hervorming alstublieft mogelijk in uw bisdommen, uw kathedralen, uw parochies en uw seminaries.

Wij bisschoppen hebben een grote verantwoordelijkheid, en ooit zullen we ons voor de Heer moeten verantwoorden over ons beheer. Wij bezitten niets! Zoals de heilige Paulus ons leert, wij zijn slechts “helpers van Christus, belast met het beheer van Gods geheimen” (1 Kor. 4:1). Wij hebben de verantwoordelijkheid ervoor te zorgen dat de heilige werkelijkheid van de liturgie wordt gerespecteerd in onze bisdommen en dat onze priesters en diakens zich niet alleen aan de liturgische voorschriften houden, maar de geest en de kracht van de liturgie waaruit deze voortkomen kennen. Ik was zeer bemoedigd door het lezen van de presentatie getiteld “The Bishop: Governor, Promoter and Guardian of the Liturgical Life of the Diocese”, gegeven voor de Sacra Liturgia conferentie in Rome in 2013 door aartsbisschop Alexander Sample van Portland in Oregon in de VS, en ik raad mijn broeders bisschoppen op broederlijke wijze aan zijn overwegingen zorgvuldig te bestuderen.

Hier herhaal ik wat ik elders heb gezegd: dat Paus Franciscus mij heeft gevraagd het liturgisch werk voort te zetten dat Paus Benedictus begonnen is (zie: Boodschap aan Sacra Liturgia 2015, New York City). Het feit dat we een nieuwe paus hebben betekent niet dat de visie van zijn voorganger nu niet langer geldig is. Integendeel, zoals we weten heeft onze Heilige Vader Paus Franciscus het grootste respect voor de liturgische visie en maatregelen die Paus Benedictus heeft uitgevoerd in opperste trouw aan de wensen en doelstellingen van de Concilievaders.

Staat u mij, voor ik afrond, toe een aantal andere kleine manieren te noemen die ook bij kunnen dragen aan een meer getrouwe toepassing van Sacrosanctum Concilium. Eén daarvan is dat we de liturgie moeten zingen, we moeten de liturgische teksten zingen, met respect voor de liturgische tradities van de Kerk en ons verheugend in de schatkist aan gewijde muziek die de onze is, in het bijzonder die muziek die hoort bij de Romeinse ritus, het Gregoriaans. We moeten gewijde liturgische muziek zingen, en niet slechts religieuze muziek of, erger, wereldse muziek.

We moeten de juiste balans vinden tussen de volkstalen en het gebruik van het Latijn in de liturgie. Het Concilie heeft nooit de bedoeling gehad dat de Romeinse ritus volledig in de volkstaal gevierd zou worden. Maar het wilde wel een breder gebruik ervan toestaan, in het bijzonder voor de lezingen. Tegenwoordig zou het mogelijk moeten zijn, vooral door moderne druktechnieken, om voor ieder het begrijpen van het Latijn te vergemakkelijken, wellicht voor de liturgie van de Eucharistie, en dit is natuurlijk met name gepast bij internationale samenkomsten waar de plaatselijke volkstaal door velen niet verstaan wordt. En wanneer de volkstaal gebruikt wordt moet het natuurlijk een juiste vertaling van het originele Latijn zijn, zoals Paus Franciscus recent aan mij heeft bevestigd.


Tussenkomst van Bisschop Rey

Met grote vreugde hebben we vandaag gehoord dat onze Heilige Vader, Paus Franciscus, u heeft gevraagd een studie te beginnen van de liturgische hervorming na het Concilie, en mogelijkheden te verkennen van wederzijdse verrijking tussen de oudere en nieuwere vormen van de Romeinse ritus, oorspronkelijk besproken door Paus Benedictus XVI.

Uwe Eminentie, uw oproep dat wij “zo snel mogelijk terugkeren naar een gezamenlijke richting” in onze liturgische vieringen, “naar het ooster of tenminste naar de apsis – naar de Heer die komt,” is een uitnodiging tot een radicale herontdekking van iets dat aan de wortel ligt van de christelijke liturgie. Het roept ons op om wederom te beseffen dat, in al onze liturgische vieringen, de christelijke liturgie in essentie gericht is op Christus, wiens komst wij met vreugdevolle hoop afwachten.

Uwe Eminentie, ik ben slechts één bisschop van één bisdom in het zuiden van Frankrijk. Maar als antwoord op uw oproep wil ik nu aankondigen dat, in ieder geval op de laatste zondag van de Advent van dit jaar, in mijn viering van de heilige Eucharistie in mijn kathedraal en bij andere gelegenheden zoals het past, ik ad orientem zal vieren – in de richting van de Heer die komt. Voor de Advent zal ik een brief schrijven aan mijn priesters en mensen over deze kwestie om mijn beslissing toe te lichten. Ik zal hen aanmoedigen mijn voorbeeld te volgen. Ik zal hen vragen mijn persoonlijke getuigenis, als eerste herder van het bisdom, te ontvangen in de geest van iemand die zijn volk wil oproepen om hierdoor het primaatschap van de genade in hun liturgische vieringen te herontdekken. Ik zal uitleggen dat deze verandering ons zal helpen de fundamentele aard van de christelijke eredienst te herinneren: dat het steeds op de Heer gericht moet zijn.


Kardinaal Sarah, Addendum

We moeten ervoor zorgen dat aanbidding het hart is van onze liturgische vieringen. Te vaak maken we niet de beweging van viering naar aanbidding, maar als we dat niet doen ben ik bang dat we niet altijd volledig intern hebben deelgenomen aan de liturgie. Twee lichaamshoudingen zijn hier nuttig, zelf onmisbaar. De eerste is stilte. Als ik nooit stil ben, als de liturgie mij geen ruimte geeft voor stil gebed en bezinning, hoe kan ik dan Christus aanbidden, hoe ik mij dan in mijn hart en ziel met Hem verbonden voelen? Stilte is zeer belangrijk, en niet alleen voor en na de liturgie.

Zo is ook het knielen bij de consecratie (tenzij ik ziek ben) van belang. In het westen is dit een lichamelijke handeling van aanbidding die ons nederig maakt voor onze Heer en God. Het is in zichzelf een gebedshandeling. Waar knielen en buigen uit de liturgie zijn verdwenen moeten ze worden teruggebracht, in het bijzonder in verband met het ontvangen van onze Heer in de heilige communie. Beste priesters, vorm uw mensen, waar mogelijk en met pastorale prudentie, zoals ik eerder zei, in deze prachtige handeling van aanbidding en liefde. Laat ons wederom neerknielen in aanbidding en liefde voor de Eucharistische Heer!

In verband met het geknield ontvangen van de heilige communie  wil ik verwijzen naar de brief van de Congregatie voor de Goddelijke Eredienst en de Regeling van de Sacramenten uit 2002, die duidelijk maakt dat “elke weigering van de Heilige Communie aan één van de gelovigen op basis van zijn of haar knielende houding is een ernstige overtreding van één van de meest fundamentele rechten van de christengelovigen” (Brief, 1 juli 2002, Notitiae, n. 437, nov-dec 2002, p. 583).

Het correct kleden van alle liturgische bedienaren op het priesterkoor, inclusief de lectoren, is ook van groot belang, wil dit dienstwerk als authentiek beschouwd worden en wil het uitgevoerd worden met het decorum passend bij de heilige liturgie – ook de bedienaren zelf dienen de juiste eerbied te tonen voor de mysteries die zij toedienen.

Dit zijn enkele voorstellen: ik ben er zeker van dat er vele andere gedaan kunnen worden. Ik leg ze u voor als mogelijke manieren om verder te gaan naar “de juiste manier om de liturgie innerlijk en uiterlijk te vieren”, dat natuurlijk het verlangen was dat Kardinaal Ratzinger aan het begin van zijn grootse werk, De Geest van de Liturgie, uitdrukte (Joseph Ratzinger, Theology of the Liturgy, Collected Works vol. 11, Ignatius Press, San Francisco 2014, p. 4). Ik moedig u aan om alles te doen dat u kunt om dit doel te realiseren, dat volledig in overeenstemming is met dat van de Constitutie over de Heilige Liturgie van het Tweede Vaticaans Concilie.