German bishops say yes to Communion for divorced and remarried, but not as a rule

The standing council of the German Bishops’ Conference* yesterday published their thoughts about the pastoral care regarding marriage and family in light of Amoris laetitia, Pope Francis’ the Apostolic Exhortation which was released early last year. In it, as several media have already noted, the bishops express their support for divorced and civilly remarried Catholics to receive the sacraments in certain individual cases. Below, I share my translation of the relevant passage of the text:

dbk logo“Despite all the good intentions of the spouses and in spite of all marriage preparation, it does happen that relationships fail. People find themselves faced with the debris of their relationship-based lives. They suffer because of their failure to fulfill their ideal of a livelong love and relationship. To their own doubts more than enough economic concerns are often added. Especially affected are the children of a failed relationship. In this plight, it is the Church’s duty to accompany people and support them. In many cases this service is provided by the Church’s counselling centres and single-parent ministries. But in daily pastoral care it is necessary to have an even more open ear and heart, thus “encouraging openness to grace” (AL, n. 37).

So we may also answer the question of how the Church should relate to those people who, after a divorce, are civilly remarried and wish to receive the sacrament of penance and the Eucharist. The indissolubility of marrage is part of the indispensable deposit of the faith of the Church. Amoris laetitia leaves as little doubt about this as about the need for a differentiated view on the respective life situations of people. “[T]here is a need “to avoid judgements which do not take into account the complexity of various situations” and “to be attentive, by necessity, to how people experience distress because of their condition”” (AL, n. 296). Amoris laetita highlights the three aspects of accompanying, discerning and integrating as central guiding principles, starting from the basic assessment: “No one can be condemned for ever, because that is not the logic of the Gospel!” (AL, n. 297). In life situations which are experienced more often than not as exhausting and stressful, those involved should find that their Church does not forget them. In how we treat the divorced and remarried it must become clear that they belong to the Church, that God does not deprive them of His love and that they are called to love God and their neighbour and be true witnesses of Jesus Christ. The Holy Father clearly emphasises the aspect of accompaniment when he says, “Such persons need to feel not as excommunicated members of the Church, but instead as living members, able to live and grow in the Church and experience her as a mother who welcomes them always, who takes care of them with affection and encourages them along the path of life and the Gospel” (Al, n. 299).

What the Pope means in this regard with accompaniment becomes clear when he maintain in Amoris laetitia: “The Church possesses a solid body of reflection concerning mitigating factors and situations. Hence it is can no longer simply be said that all those in any “irregular” situation are living in a state of mortal sin and are deprived of sanctifying grace” (Al. n. 301). Amoris laetitia does not offer a general rule for this subject and does not allow for an automatic and general access to the sacraments for all divorced and civilly remarried faithful. Amoris laetitia ignores neither the grave guilt that many people in such situations of the breaking and failure of conjugal relationships carry, nor the fact that a second civil marriage denies the visible sign of the sacrament of marriage, even when the person involved was left by is or her spouse through no fault of their own. But Amoris laetitia does not stop at a categorical and irreversible exclusion from the sacraments. Footnote 336 (to AL n. 300) makes clear that the distinction which “can recognise that in a particular situation no grave fault exists” must lead to differentiated consequences, also regarding the sacraments. Footnote 351 (to AL n. 305) also points out that in a situation which is objectively irregular, someone who is subjectively, but not, or at least not completely culpable, “can be living in God’s grace, can love and can also grow in the life of grace and charity” (AL, n. 305), when one receives the help of the Church and, in certain cases, also the help of the sacraments. This also speaks in favour of the possibility of receiving the sacraments in these situations.

Not all the faithful whose marriage has failed and who have civilly divorced and remarried can receive the sacraments without discernment. More differentiated solutions are needed, which do justice to the individual cases and come into play when a marriage can not be annuled. In this context we encourage all who have reasonable doubt that their marriage is invalid, to make use of the Church’s marriage courts, so that a new marriage may be possible if necessary. […]

Amoris laetitia presumes a process of decision-making accompanied by a pastor. Given this process, in which the conscience of all involved is required in the highest degree, Amoris laetitia allows for the possibility to receive the sacraments of penance and the Eucharist. In Amoris laetitia Pope Francis stresses the importance of conscious deicions, when he says, “We also find it hard to make room for the consciences of the faithful, who very often respond as best they can to the Gospel amid their limitations, and are capable of carrying out their own discernment in complex situations. We have been called to form consciences, not to replace them” (AL, n. 37). As it is always about integration, such a spiritual process does not lead in every case to the receiving of the sacraments of penance and Eucharist. The individual decision to not, or not yet, receive the sacraments under the given circumstances, deserves respect and attention. But a decision in favour of receiving the sacraments must also be respected. An attitude of laxity without intense attention for accompaniment, discernment and integration, as does a rigorous attitude which remains in a quick judgment of people in socalled irregular situations. Instead of such extreme attitudes, the decision (Lat. discretio) must be made in personal conversation. We see it as our mission to further develop the path of conscience formation of the faithful. For that it is necessary to enable our pastors and provide them with criteria. Such criteria for the formation of conscience are provided extensively and in an outstandign way by the Holy Father in Amoris laetitia (cv. AL, n 298-300).

Much of this text is not new and echoes what Pope Francis and other bishops have emphasised time and again: the Church must find new ways and means to stand with people whose marriage has failed for whatever reason, and the suggestion must be avoided that these people are somehow no longer part of the Church. New, if not for many bishops (and not just those from Germany) is the conclusion that Amoris laetitia allows for the reception of the sacraments in what are called irregular situations, if in certain indivudal cases. The bishops stress, and this is something that, I fear, will be too often ignored, that the decision to receive the sacraments is not the standard decision to be made in all situations. Neither must it be made by a person alone, and it can certainly not be exercised as a right (but then again, that is true for every single Catholic receiving a sacrament).

What the German bishops are saying is that in some specific cases, often revolving about the guilt, or lack thereof, of a person in an irregular situation (compare a husband who leaves his wife and children with the wife being abandoned – both are in an irregular situation, but they are not equally guilty), receving the sacraments is allowed. But, they add, a well-formed conscience and the accompaniment of a pastor are required for this, and the pastors must be equipped with the tools and criteria to be able to properly accompany the people they are pastorally responsible for.

14_09_kardinalmuellerAnother German bishop had a different focus in a recent interview. Cardinal Gerhard Müller, the Prefect for the Congregation for the Doctrine of the Faith, spoke about the interpretation of Amoris laetitia in an interview, of which Sandro Magister has a partial translation. Cardinal Müller is very critical about the personal interpretations which are not in line with Catholic doctrine, saying:

Amoris Laetitia must clearly be interpreted in the light of the whole doctrine of the Church. […] I don’t like it, it is not right that so many bishops are interpreting Amoris Laetitia according to their way of understanding the pope’s teaching. This does not keep to the line of Catholic doctrine. The magisterium of the pope is interpreted only by him or through the congregation for the doctrine of the faith. The pope interprets the bishops, it is not the bishops who interpret the pope, this would constitute an inversion of the structure of the Catholic Church. To all these who are talking too much, I urge them to study first the doctrine [of the councils] on the papacy and the episcopate. The bishop, as teacher of the Word, must himself be the first to be well-formed so as not to fall into the risk of the blind leading the blind.”

A condition for interpreting what the Pope says does seem to be clarity on the latter’s part, it must be said. The lack thereof has led to the dubia presented by Cardinals Brandmüller, Burke, Caffarra and Meisner and is evident in the various interpretations that exist. Cardinal Müller is correct in stressing that Amoris laetitia must be “interpreted in the light of the whole doctrine of the Church”, but this is evidently not happening everywhere. The German bishops’ interpretation also relies solely on Amoris laetitia, not on earlier magisterial documents, although they do mention the indissolubility of marriage as central tenet of Catholic doctrine.

Cardinal Müller also explains how to avoid confusion about Amoris laetitia and the teachings it does or does not contain or change:

 “I urge everyone to reflect, studying the doctrine of the Church first, starting from the Word of God in Sacred Scripture, which is very clear on marriage. I would also advise not entering into any casuistry that can easily generate misunderstandings, above all that according to which if love dies, then the marriage bond is dead. These are sophistries: the Word of God is very clear and the Church does not accept the secularization of marriage. The task of priests and bishops is not that of creating confusion, but of bringing clarity. One cannot refer only to little passages present in Amoris laetitia, but it has to be read as a whole, with the purpose of making the Gospel of marriage and the family more attractive for persons. It is not Amoris laetitia that has provoked a confused interpretation, but some confused interpreters of it. All of us must understand and accept the doctrine of Christ and of his Church, and at the same time be ready to help others to understand it and put it into practice even in difficult situations.”

Whether the German bishops are incorrectly interpreting Amoris laetitia revolves around the tension between the question of the indissolubility of marriage and the pastoral care for the innocent. What seems to be clear, however, is that magisterial documents such as Familiaris Consortio (1981) and Veritatis Splendor (1993) can not and should not be disregarded when reading Amoris laetitia. These earlier teachings must offer a basis and framework for understanding and realising what Amoris laetitia presents.

*The standing council of the German Bishops’ Conference is made up of one representative from each diocese and consist of the following prelates:

  • Bishop Stephan Ackermann, Trier
  • Bishop Heinz Josef Algermissen, Fulda
  • Bishop Georg Bätzing, Limburg
  • Archbishop Hans-Josef Becker, Paderborn
  • Bishop Franz-Josef Bode, Osnabrück
  • Bishop Karl Borsch, Aachen
  • Archbishop Stephan Burger, Freiburg im Breisgau
  • Bishop Gerhard Feige, Magdeburg
  • Bishop Gebhard Fürst, Rottenburg-Stuttgart
  • Bishop Felix Genn, Münster
  • Msgr. Dietmar Giebelmann, Mainz
  • Bishop Gregor Maria Hanke, Eichstätt
  • Archbishop Stefan Heße, Hamburg
  • Bishop Friedhelm Hofmann, Würzburg
  • Bishop Wolfgang Ipolt, Görlitz
  • Archbishop Heiner Koch, Berlin
  • Reinhard Cardinal Marx, München und Freising
  • Bishop Ulrich Neymeyr, Erfurt
  • Bishop Stefan Oster, Passau
  • Bishop Franz-Josef Overbeck, Essen
  • Archbishop Ludwig Schick, Bamberg
  • Bishop Heinrich Timmerevers, Dresden-Meißen
  • Bishop Norbert Trelle, Hildesheim
  • Bishop Rudolf Voderholzer, Regensburg
  • Bishop Karl-Heinz Wiesemann, Speyer
  • Rainer Maria Cardinal Woelki, Cologne
  • Bishop Konrad Zdarsa, Augsburg

 

Necessary clarification- of Amoris laetitia or of Tradition?

I am becoming increasingly convinced that Amoris laetitia itself does not need a clarification, but the Tradition in a way does. It is much like what Cardinal Müller has long been saying: the Apostolic Exhortation must be read in the context of the entire Tradition of the Church. Without the Biblical foundation, as well as the various interpretations, declarations and conclusions drawn by scholars and Popes over the centuries, Amoris laetitia, and especially the leeway it seems to create for people living in irregular situations to receive the sacraments (and especially Holy Communion), is bound to be interpreted incorrectly. And it is, as judged by the various and differing, even opposing, policies drawn up by bishops and conferences on the basis of what they read in it.

Just yesterday, the two bishops of Malta, one of them a canon lawyer, wrote that people who feel at peace with God, despite living in objectively irregular situations, can not be denied Communion. Other bishops, for example those of Poland, have been consistently saying that they can not. Four cardinals asked for clarification about Amoris laetitia and earlier papal documents about marriage and family, citing the existence of obvious confusion regarding their implementation and magisterial status. They have still received no answer, and it is clearly very unlikely that they will ever receive one. Perhaps Pope Francis believes that Amoris laetitia is clear enough – if it is read correctly, ie., as Cardinal Müller has been saying, within the context of the Tradition. If a bishop or bishops’ conference does that, there need not be any questions about the status or validity of earlier magisterial documents by previous Popes.

But instead of documents, bishops first look at people, and that is understandable and right. They have a mission to care for their faithful, and the law is ever at the service of the people and the faith. But is is a necessary service, not one that should be done away with in difficult circumstances. For the understanding and interpretation of magisterial teachings, of which Amoris laetitia is one, knowledge of what came before is indispensable. Not to safeguard the law for itself, but to be able to add to the string of signposts leading to God. A single signpost on a long road with many crossings and side roads is useless. There should always be more, if only to show us if we are still on the right track after a while.

There are always exceptions to rules, because life – and faith too – is too big to be caught on paper. Jesus also had an eye for that. He came to fulfill the law, and not to change on iota (Matthew 5:18-19), but always reached out to those who failed in keeping those laws. That is also our mission as Christians: to uphold the law, but stand with people who did or could not keep it, regardless of their reasons. Amoris laetitia does just that: it upholds the law because it is part of Tradition, and it invites us to stand with people who failed. And that is where we can always grow and develop more: not in changing laws, but in creatively helping people. Perhaps the hardest task. But also the most Christian.

Four cardinals to the Pope – An honest contribution to the debate

Four cardinals – in some ways, four usual suspects – have written to the Pope about Amoris laetitia, asking for clarification about certain issues which have given many writers a lot to write about already. And while some – although fewer than I initially expected – have chosen to see this as a challenge against Pope Francis, it is an attempt to insert some clarity into a sensitive and difficult issue.

4cardinalsCardinals Walter Brandmüller (President emeritus of the Pontifical Committee of Historical Sciences), Raymond Burke (Patron of the Order of Malta), Carlo Caffarra (Archbishop emeritus of Bologna) and Joachim Meisner (Archbishop emeritus of Cologne) published their September letter to Pope Francis today, after having received no papal reply. In the foreword to the letter, which can be read in full here, they express an awareness of the risk they run of being disregarded “as adversaries of the Holy Father and people devoid of mercy”. This is a real risk, as too often any sense of apparent disagreement with Pope Francis, or even, as here, a request for more clarity, is seen as an adversarial attack on the Holy Father. What many forget is that Pope Francis has frequently asked for such debate, not least during the Synod of Bishops, but certainly also in its aftermath across the world.

The fact that this letter has received no response seems perhaps a bit at odds with this request for open and honest debate, but perhaps it is wisest to see this, as the four cardinals do, “as an invitation to continue the reflection, and the discussion, calmly and with respect.”

The format of the letter is interesting, as it does not invite for a long explanatory answer, but a simple yes or no. This reflects the fact that underneath our pastoral action, there is a solid basis of doctrine, which does not change with the situation. This basis does not exist for itself, but for us, as it shows the way towards the objective truth that is Christ and His teaching.

There is more at stake than being nice in the discussion about marriage and divorce, and sin and mercy. The letter reflects that, as it raises important questions that need asking. It is not a matter of using the writings of one Pope against that of another, but taking the writings of both seriously.

The letter of the four cardinals deserves to be taken seriously, even though it is not something that can be directly applied in pastoral practice. Rather, it concerns itself with what comes before, what dictates the forms our pastoral practice can take. Hopefully, it will one day receive an answer from either Pope Francis or Cardinal Gerhard Müller, the Prefect of the Congregation for the Doctrine of the Faith, to whose attention the letter was also addressed.

For the Dutch in Rome, a bishop of their own

img003
Bishop Hurkmans gives the homily at the Church of the Frisians on 30 October.

A journey begun in May of this year saw its conclusion today, with the official installation of Bishop Antoon Hurkmans as rector of the church of Saints Michael and Magnus, better known as the Church of the Frisians, the Dutch national church in Rome.

 

Following his early retirement from the Diocese of ‘s-Hertogenbosch, Bishop Hurkmans had initially expected to retire to his native village of Someren, where he would see how he could assist in the local parish. But then came word from Rome, where Fr. Tiemen Brouwer OP expressed his wish to decrease his workload. The rector of the Church of the Frisians wanted to retire after nine years running the parish centered on the outskirts of St. Peter’s Square. Enter the bishops, who were to select a successor. In Bishop Hurkmans’ own words:

“I unexpectedly learned that the bishops were looking for a new rector for the Church of the Frisians in Rome. The news struck a cord with me immediately. Is this my future? Without reservations, without asking too many questions, without wanting all kinds of things, I offered myself for this duty. The bishops then decided to suggest me as a candidate. This meant that I was faced with perhaps the greatest change in my life. To Rome! A different culture, a different language and back to basic pastoral care. Confident and with joy, as I can write now, I take on this challenge. It gives me the chance to really let go of the diocese and give my successor, Msgr. de Korte, all necessary room. And Rome was familiar enough for me that I had soon found an appartment and a community at Santa Maria dell’Anima, where I feel at home. The language is still a challenge, a project of years. And, let me say, a healthy mission.”

While the Dutch bishops can suggest a parish priest for the Church of the Frisians, the actual appointment is made by the Vicariate of Rome, one of the two major subdivisions of the Diocese of Rome.

Ever since the beginning of his priesthood, the bishop emeritus of ‘s-Hertogenbosch had always had the wish to go abroad, but that never happened. After his first posting as a parish priest, he became rector of the diocesan seminary, vicar general and then bishop.

Bishop Hurkmans was installed by the president of the Dutch Bishops’ Conference, Rotterdam’s Bishop Hans van den Hende. The installation Mass, which was the Mass for the feast of Saint Willibrord, patron of the Dutch Church province, was streamed live on Dutch television and may be watched here. Bishop Hurkmans expressed his feelings at his new tasks by saying, “It is a privilege to be this close to Peter.”

As for the future, while there are new duties, there is still a sense of retirement for Bishop Hurkmans. A much-desired return to simple pastoral care, as he himself expressed.

“I will be in the church every morning, where everyone is welcome to enter, to say hello, to speak in their mother tongue for a while, to share some of their life history, I will be there to listen.”

And,

“I shouldn’t be working or doing too much there, but by simply being there I can make a big difference.”

Fr. Brouwer, then, remains in Rome as a confessor attached to the Papal Basilica of St. Paul Outside-the-Walls.

“The bishop bearing witness to the Cross” – Cardinal Woelki’s homily at the consecration of Bishop Bätzing

On Sunday, Bishop Georg Bätzing was ordained and installed as the 13th bishop of Limburg. Cardinal Rainer Maria Woelki, the archbishop of Cologne, gave the homily, which I share in my English translation below. The cardinal also served as consecrator of the new bishop, together with Bishop Manfred Grothe, who lead the diocese as Apostolic Administrator during the two and a half years between bishops, and Bishop Stephan Ackermann of the new bishop’s native Diocese of Trier.

bischofsweihe_neu_int_23“Dear sisters, dear brothers,

An ordination – be it to deacon, to priest or, as today, to bishop – is always a public act; an effective action which changes both the person being ordained – although he is an remains the same person – and his environment. This is true even when an ordination must be performed in secret for political reasons. And so public interest, especially at an episcopal ordination, is a most natural thing. Today too, many eyes are focussed on Limburg; perhaps even more eyes than usual at an episcopal ordination. In recent years, the focus of the media on Limburg and its bishop has been too strong, if the question of how things would proceed now was not one well beyond the Catholic press.

The man who will be ordained as the thirteenth Bishop of Limburg today, is being sent to “bring good news to the afflicted, to bind up the brokenhearted” (cf. Is. 61:1). He knows the wounds that need healing; he knows that the faithful in this diocese must be brought together and united again, and he knows the challenges which face not just the Church in Limburg, but everywhere, when she wants to proclaim, credibly,  Christ as the salvation of all people, also in the future. His motto, then, advances what has already been important to him in his various pastoral duties in Trier: he was and is concerned with unity in diversity – Congrega in unum. It is no coincidence that today’s ordination concludes the traditional week dedicated to the Holy Cross in the Diocese of Limburg.

The feast of the Cross and the Week of the Cross have a long tradition here, which is applicable in this situation. At the introduction of the feast in 1959 by Bishop Wilhelm Kempf its goal was to establish an identity in a young diocese. He chose the Feast of the Exaltation of the Holy Cross as diocesan feast, with an eye on the relic of the Holy Cross kept in the reliquary of the cathedral treasury of Limburg. But not from this artistic and outstanding treasure of Byzantine art, before which one can linger in amazement and admiration like before an exhibit in a museum, does the Church in Limburg derive her identity. No, it is from that which is hidden within: the precious Cross of the Lord, by which we are saved. Only that grants the Church of Limburg, yes, the entire Church, her identity. The Apostle Paul knew this, and following him, everyone who is appointed to the episcopal ministry therefore knows this.

Our new bishop also knows. Because this is the heart of his calling and mission as bishop: to proclaim Christ, as the Crucified One in fact. He is not to proclaim Him with clever and eloquent words, so that the Cross “might not be emptied of his meaning” (cf. 1 Cor. 1:17).

On the Cross hangs the unity of the Church, because from the crucified Body of Jesus the Church emerged. In her all the baptised are woven together. All the diversity of the Spirit, which animates and moves the Church, has its origin there. Understanding the mystery of Christ depends on the Cross. No salvation without the Cross! Without the Cross no Gospel, no Christianity! Only in the Cross do we recognise who God and who man is, what God and what man is capable of. We say that God is love. These horribly absurd, often abused and yet so eagerly awaited words gain their sober and exhilerating depth and truth against all kitsch and all shallow romanticism only in the light of the Crucified One.

Saint John the Evangelist reminds us that God so loved the world, that He gave His only son (cf. John 3:16). This was not an “either-or” devotion. It was not a game of God with Himself without us humans, no large-scale deception, no comedy. Christ died and so He become equal to us all, we who received everything that we have from God and who always violently want to “be like God”, on our own strength, as we can read in the first pages of the Bible, in the history of the fall. And then he, the Son of God, did not want to cling to His divinity with violence, like a robber, but He emptied Himself, became man, creature, became the second Adam, who did not want to be like God on his own strength, but wanted to be obedient until the death on the Cross. Only in this humiliation, in this selfless devotion to God’s love for us, He is raised: the Crucified One lives! The humiliated one reigns!

This is then the case: The God who we imagined as unapproachable, as fearsome, is dead, definitively dead! It was not us who killed him, as Nietzsche claimed, but this Jesus of Nazareth, He has killed him. But the true God lives, the God who came down to us, unimaginably close in Jesus Christ. This God lives, who we recognised on the cross as God-with-us, and whom we continue to recognise only through the cross of Christ, recognise in that complete sense in which recognition means acknowledging, loving, being there for others.

And so, after all, understanding this world and our lives also depends on the cross. Its image assures us that we are ultimately embraced by the mercy of God. That, dear sisters and brothers, is our identity as Christians and therefore also our identity as Church. That is what a bishop is to proclaim, even more, to live. Before everything, he is to be a witness of the death and resurrection of Jesus Christ as the decivise salvific act of God. From this everything else flows: our commitment to and engagement  with Church and society, our commitment to peace and social justice, to human dignity and rights, to the poor and homeless, to the suffering, the sick, the dying, to life, also of the unborn. Everything flows from the mystery of the cross, and so the bishop promises just before his ordination to care for all, to be responsible and seek out the lost to the very end. “Tend to my sheep,” (John 21:16) does not mean, “Tend to my sheep where it is easy, where no dangers lurk.” It means to protect every human being as God Himself does – also there where it becomes abysmal and dark; where people lose themselves, where they put trust in false truths or confuse having with being. God knows how vulnerable we people are, and how much care and mercy each of us needs to live in such a way that it pleases God: not loving ourselves, but God and our neighbour. The cross is the reality of this love which desires to exclude no one, but which also recognises the “no” of those which it addresses. The openness of the most recent Council to a universal understanding of divine salvation allows us to see those who believe differently, only half or not at all as potential sisters and brothers. Such an understanding of and relationship with all people also permeates our Holy Father, when he wants to cure the sickness in ecclesial and social coexistence with the medicine of mercy (cf. Jan Heiner Tück).

As universal sacrament of salvation the Church only has one single Lord: Jesus Christ. God Himself anointed Him (Is. 61:1). That is why we always must ask ourselves what He wants from us and where He wants to lead His Church. The future of the Church is critically dependant on how the different charisms that God has given us can be developed. At the time that Bishop Kempf established the feast of the Cross it was, in addition to establishing an identity, about bringing together unity and diversity, centre and periphery in the young diocese.

This program can not be better summarised than in the new bishop’s motto: “Congrega in unum“. Also today, it is the mission of a bishop to discover charisms, recognise talents, guide developments, allow unity in diversity: “For as in one body we have many parts, and all the parts do not have the same function, so we, though many, are one body in Christ and individually parts of one another” (Rom. 12:4-5). Where he succeeds in this service, oaks of justice can grow (Is. 61:3) and plantings can develop through which the Lord can show His justice (61:3) – in the heart of history, in the here and now, in the heart of this diocese. Where this service is successful people are encouraged and empowered to imitate and let God guide their lives – also when He may lead them, for a short while, “where they do not want to go” (John 21:18). We humans may be sure – in all hazards to which we are exposed or expose in faith – that we are protected by God; He has entrusted the bishop with the most valuable task that He has to give: “Feed my sheep!” (John 21:17).  Nothing more – but that absolutely.

Amen.”

Photo credit: Bistum Limburg

In Germany, the numbers speak

numbersThe Catholic Church in Germany has published its annual statistics overview over 2015, and for the first time in several years there is a positive development to be noted when compared to the previous year. It remains to be seen if this development continues into the future, but it does begs the questions if this is the result of something like a Francis Effect, or of some other recent trend in the Church or the world. Cardinal Reinhard Marx, commenting on the numbers, believes it is due to there not only being an interest in what the Church has to offer, but also an active desire fore the sacraments:

“The statistics over 2015 indicate that the Church in Germany remains, as before, a strong force, whose message is heard and accepted. There is evidently not only an interest, but also an active desire for the sacraments of the Church, as the slight increase in the number of Baptisms and marriages shows. Although the number of people leaving the Church has decreased when compared to 2014, the number remains high, indicating we should persevere in our pastoral efforts. We need a “demanding pastoral approach” which does justice to the various realities of people and communicates the hope of the faith in a convincing manner. The completion of the Synod of Bishops in the past year, as well as Pope Francis’ Apostolic Letter Amoris laetitia are important signposts.

“But the naked numbers also show that the Church in our country is an integral part of our society. We will develop our pastoral efforts further on the basis of these statsitics. A lot has already been done in the dioceses. I am thinking of the process of dialogue concluded in the past year, which has contributed to a renewal in the Church. Pope Francis encourages us when he says that the path to the Church of the future is the part of a “synodal Church”. This means that all the faithful, laity and clergy, are required! In the future, we will bear witness of our faith together and proclaim the Gospel with conviction.”

The cardinal, who serves as the president of the German Bishop’s Conference, is optimistic, and the latest numbers do warrant some measure of optimism. Many dioceses are reporting changes in trends of several years, especially in the number of baptisms and marriages, revealing that 2014/2015 is, for now a turning point in some areas. When comparing the 2015 statstics with those of 1995, 20 years ago, it becomes clear how welcome this change is. The number of Catholics is still lower than in 1995, sometimes significantly so (of note are the Dioceses of Görlitz and Magdeburg). Baptisms, however, are more frequent in some dioceses than they were in 1995. Berlin, Dresden-Meißen and Erfurt all report increases. It is interesting to see that both these dioceses and those with the most extreme drops in Catholic faithful are in the east of Germany, where secularism is most prevalent after decades of communist rule. This increase can be partly attributed to immigration, from both Poland and the further abroad.

Marriages are still in crisis, however, with the numbers halved in some places over the past 20 years (Bamberg, Berlin, Dresden-Meißen, Erfurt, Görlitz, Hamburg, München und Freising, Passau and Würzburg are the only dioceses to have kept their numbers at 50% or above).

Robert Kardinaal Sarah: “Naar een authentieke toepassing van Sacrosanctum Concilium”

This is a Dutch translation of Cardinal Robert Sarah’s address on the first day of the Sacra Liturgia conference, held in London from 5 to 8 July. This translation is based on the text as released via the Sacra Liturgia Facebook page. It is not a complete transcript of what Cardinal Sarah said. This is expected to be released sometime next week, after the cardinal has added a few points once he returns to Rome. In due time, this address, as well as the conference’s other papers, will be published in book form.


Dit is een Nederlandse vertaling van de toespraak die Kardinaal Robert Sarah heeft gegeven op de eerste dag van de Sacra Liturgia conferentie, gehouden in Londen van 5 tot 8 juli. Deze vertaling is gebasseerd op de tekst zoals die op de Facebook-pagina van Sacra Liturgia werd gepubliceerd. Het is geen volledige transcriptie van wat Kardinaal Sarah heeft gezegd. Het is de verwachting dat deze in de loop van de komende week wordt uitgegeven, zodra de kardinaal een aantal punten toe heeft kunnen voegen na zijn terugkeer naar Rome. Uiteindelijk zal deze toespraak, samen met alle andere die tijdens de conferentie gehouden zijn, in boekvorm uitgegeven worden.

TOESPRAAK VAN ZIJNE EMINENTIE ROBERT KARDINAAL SARAH:
“NAAR EEN AUTHENTIEKE TOEPASSING VAN SACROSANCTUM CONCILIUM”

IMG_7842

Ik wil in de eerste plaats mijn dank uitspreken aan Zijne Eminentie Vincent Kardinaal Nichols, voor zijn welkom in het Aartsbisdom Westminster en zijn vriendelijke begroetingswoorden. Eveneens wil ik Zijne Excellentie Bisschop Dominique Rey, bisschop van Fréjus-Toulon, danken voor zijn uitnodiging om hier met u aanwezig zijn bij de derde internationale “Sacra Liturgia” conferentie, en vanavond de openingstoespraak te presenteren. Uwe Excellentie, ik feliciteer u met dit internationale initiatief ter bevordering van de studie van het belang van liturgische vorming en viering in het leven en de missie van de Kerk.

In deze toespraak wil ik een aantal overwegingen aan u voorleggen over hoe de westerse Kerk naar een meer getrouwe toepassing van Sacrosanctum Concilium kan toewerken. Hiermee wil ik de vraag stellen: “Wat hadden de Vaders van het Tweede Vaticaans Concilie voor ogen met de liturgische hervorming?” Daarna wil ik bespreken hoe hun bedoelingen na het Concilie zijn toegepast. Uiteindelijk zou ik u een aantal voorstellen willen voorleggen over het liturgisch leven van de Kerk vandaag, zodat onze liturgische praktijk de bedoelingen van de Concilievaders beter kan weergeven.

Het is volgens mij overduidelijk dat de Kerk leert dat de katholieke liturgie de unieke bevoorrechte locus is van het verlossende handelen van Christus in onze huidige wereld, door middel van werkelijke participatie waarin wij Zijn genade en kracht ontvangen die zo nodig zijn voor onze volharding en groei in het christelijk leven. Het is de goddelijke vastgestelde plaats waar wij onze plicht tot het aanbieden van een offer, het Ene Ware Offer, aan God komen vervullen. Het is waar we onze diepgaande behoefte om God te aanbidden verwerkelijken. Katholieke liturgie is iets heiligs, iets dat door haar aard heilig is. Katholieke liturgie is geen gewone menselijke samenkomst.

Ik wil hier een zeer belangrijk feit onderstrepen: God, niet de mens, staat in het hart van de katholieke liturgie. We komen om Hem te aanbidden. De liturgie gaat niet om jou of mij; we vieren er niet onze eigen identiteit of prestaties, verheerlijken of promoten er niet onze eigen cultuur of plaatselijke religieuze gewoontes. De liturgie draait in de allereerste plaats om God en wat Hij voor ons gedaan heeft. In Zijn Goddelijke Voorzienigheid heeft de Almachtige God de Kerk gesticht en de heilige liturgie ingesteld waarmee wij Hem ware aanbidding kunnen opdragen in overeenstemming met het Nieuwe Verbond dat Christus gebracht heeft.Hierdoor, door het binnengaan van de vereisten van de heilige riten die in de traditie van de Kerk zijn ontwikkeld, krijgen wij onze ware identiteit en betekenis als zonen en dochters van de Vader.

Het is van essentieel belang dat we dit specifieke karakter van de katholieke eredienst begrijpen, want in recente decennia hebben we vele liturgische vieringen gezien waarin mensen, persoonlijkheid en menselijke prestaties te prominent aanwezig waren, bijna tot uitsluiting van God. Zoals Kardinaal Ratzinger ooit schreef: “Als de liturgie in de eerste plaats een werkplaats voor ons eigen handelen lijkt, dan wordt het essentiële vergeten: God. Het vergeten van God is het meest dreigende gevaar van onze tijd” (Joseph Ratzinger, Theology of the Liturgy, Collected Works vol. 11, Ignatius Press, San Francisco 2014, p. 593). 

We moeten volkomen duidelijk zijn over de aard van de katholieke eredienst als we de Constutitie over de Heilige Liturgie van het Tweede Vaticaans Concilie op de juiste wijze willen lezen en als we deze getrouw willen uitvoeren.

Al vele jaren voor het Concilie, in zowel missielanden als in de meer ontwikkelde gebieden, was er veel discussie over de mogelijkheid om het gebruik van de volkstalen in de liturgie uit te breiden, vooral voor de lezingen uit de Heilige Schrift, alsook voor een aantal andere onderdelen van het eerste deel van de Mis (wat we nu de “dienst van het Woord” noemen) en de liturgische zang. De Heilige Stoel had al meerdere keren toestemming gegeven voor het gebruik van de volkstaal in het toedienen van de sacramenten. Dit is de context waarin de Concilievaders spraken over de mogelijke positieve oecumenische of missionaire gevolgen van liturgische hervorming. Het is waar dat de volkstaal een positieve plaats heeft in de liturgie. Hier zochten de Vaders naar, niet naar de protestantisering van de Heilige Liturgie of instemmend met haar onderwerping aan een valse inculturisatie.

Ik ben een Afrikaan. Laat me dit duidelijk maken: de liturgie is niet de plaats om mijn cultuur te promoten. Het is veeleer de plaats waar mijn cultuur gedoopt wordt, waar mijn cultuur in het goddelijke wordt opgenomen. Door de liturgie van de Kerk (die missionarissen door heel de wereld hebben meegedragen) spreekt God tot ons, verandert Hij ons en stelt ons in staat deel te nemen in Zijn goddelijk bestaan. Als iemand christen wordt, als iemand in volledige eenheid met de katholieke kerk komt, ontvangt hij iets meer, iets dat hem verandert. Zeker, culturen en andere christenen brengen gaven met zich mee in de Kerk – de liturgie van de Ordinariaten voor Anglicanen die nu in volle eenheid met de Kerk zijn is hier een prachtig voorbeeld van. Maar zij brengen deze gaven met nederigheid, en de Kerk, in haar moederlijke wijsheid, maakt er gebruik zoals zij dat goed acht.

Eén van de duidelijkste en mooiste uitdrukking van de bedoelingen van de Concilievaders is te vinden aan het begin van het tweede hoofdstuk van de Constitutie, dat het mysterie van de Hoogheilige Eucharistie behandelt. In nummer 48 lezen we:

“Daarom geeft de Kerk zich alle zorg en moeite, dat de christengelovigen dit geheim van het geloof niet als buitenstaanders of als zwijgende toeschouwers bijwonen, maar dat zij het door de riten en gebeden goed leren begrijpen en daardoor bewust, godvruchtig en actief deelnemen aan de heilige handeling, dat zij door Gods woord onderwezen worden, zich voeden aan de tafel van ‘s Heren Lichaam en God dank brengen, dat zij het onbevlekt Offer opdragen niet alleen door de handen van de priester, maar ook tezamen met hem, en zo zich zelf leren offeren, dat zij eindelijk steeds meer door Christus de Middelaar uitgroeien tot een volmaakte eenheid met God en met elkaar, opdat tenslotte Gods alles in allen moge zijn.”

Broeders en zusters, dit is wat de Concilievaders wilden. Jazeker, ze discussieerden en stemden over specifieke manieren om hun bedoelingen toe te passen. Maar laat ons glashelder zijn: de rituele hervormingen in de Constitutie, zoals het herstel van het gebed van de gelovigen tijdens de Mis (n. 53), de uitbreiding van de concelebratie (n. 57) of een aantal van haar beleidslijnen zoals de vereenvoudiging verlangd in nummers 34 en 50, zijn alle ondergeschikt aan de fundamentele bedoelingen van de Concilievaders die ik zojuist heb omschreven. Het zijn middelen tot een doel, en het is het doel dat wij moeten behalen.

Als we naar een authentiekere toepassing van Sacrosanctum Concilium willen toewerken, dan moeten we op de allereerste plaats deze einddoelen in het oog houden. Misschien dat, als we ze met een frisse blik en met het voordeel van de ervaring van de laatste vijf decennia bestuderen, we sommige rituele hervormingen en bepaalde liturgische beleidslijnen in een ander licht zullen zien. Als sommige van deze nu moeten worden heroverwogen, om zo “het christelijk leven onder de gelovigen steeds hoger op te voeren” en “alle mensen tot de Kerk te roepen”, laat ons dan de Heer vragen ons de liefde en de nederigheid en wijsheid te schenken om dit te doen.

Ik noem deze mogelijkheid om opnieuw naar de Constitutie en de hervorming die volgde op de publicatie ervan te kijken, omdat ik niet denk dat we vandaag zelfs ook maar de eerste paragraaf van Sacrosanctum Concilium eerlijk kunnen lezen en tevreden kunnen zijn dat we de doelstellingen ervan hebben bereikt. Broeders en zusters, waar zijn de gelovigen waarover de Concilievaders spraken? Vele gelovigen zij nu ongelovig: ze komen helemaal niet meer naar de liturgie. In de woorden van de heilige Johannes Paulus II: vele christenen leven in een staat van “stille afvalligheid;” zij “leven alsof God niet bestaat” (Apostolische Exhortatie Ecclesia in Europa, 28 juni 2003, 9). Waar is de eenheid die het Concilie hoopte te bereiken? We hebben het nog niet bereikt. Hebben we werkelijk vooruitgang geboekt in het roepen van alle mensen tot de Kerk? Ik denk het niet. En toch hebben we heel veel in de liturgie gedaan!

In mijn 47 jaar als priester en na meer dan 36 jaar aan bisschoppelijk dienstwerk kan ik verklaren dat vele katholieke gemeenschappen en individuen de liturgie, zoals hervormd na het Concilie, met geestdrift en vreugde leven en vieren, en er veel van, zo niet al, het goede uit halen dat de Concilievaders verlangden. Dit is een grote vrucht van het Concilie. Maar uit mijn ervaring – nu ook als Prefect van de Congregatie voor de Goddelijke Eredienst en de Regeling van de Sacramenten – weet ik ook dat er vele vervormingen van de liturgie in heel de Kerk van vandaag bestaan, en er zijn vele situaties die verbeterd kunnen worden zodat de doelstellingen van het Concilie behaald kunnen worden. Voor ik over een aantal mogelijke verbeteringen spreek, laten we bedenken wat er gebeurde na de publicatie van de Constitutie over de Heilige Liturgie.

Terwijl het officiele hervormingswerk plaatsvondt ontstonden er een aantal zeer ernstige verkeerde interpretaties van de liturgie en deze schoten wortel in verschillende plaatsen in de wereld. Deze misbruiken van de Heilige Liturgie ontwikkelden zich vanwege een foutief begrip van het Concilie en resulteerden in liturgische vieringen die subjectief waren en meer gericht op de verlangens van de individuele gemeenschap dan op de offerdienst van de Almachtige God. Mijn voorganger als Prefect van de Congregatie, Francis Kardinaal Arinze, noemde dit ooit eens “de doe-het-zelf Mis”. De heilige Johannes Paulus II vond het zelfs noodzakelijk het volgende te schrijven in zijn encycliek Ecclesia de Eucharistia (17 april 2003):

“Deze dienst van de verkondiging van de kant van het Leergezag heeft een antwoord gekregen in de innerlijke groei van de christelijke gemeente. Zonder twijfel heeft de liturgiehervorming van het Concilie in hoge mate bijgedragen aan een bewustere, actievere en vruchtbaarder deelname aan het heilig Offer van het Altaar van de kant van de gelovigen. Op veel plaatsen is Aanbidding van het Allerheiligst Sacrament ook een belangrijke dagelijkse praktijk en wordt een onuitputtelijke bron van heiligheid. De vrome deelname van de gelovigen aan de eucharistische processie op Sacramentsdag is een genade van de Heer die ieder jaar vreugde brengt aan hen die eraan deelnemen. Andere positieve tekenen van geloof in en liefde voor de Eucharistie zouden nog genoemd kunnen worden.

Helaas is er naast dit licht ook schaduw. Op sommige plaatsen is de praktijk van de eucharistische Aanbidding vrijwel volledig verwaarloosd. In verschillende delen van de Kerk zijn misbruiken opgetreden, die lijden tot verwarring met betrekking tot het gezonde geloof en de katholieke leer ten aanzien van dit wonderbaarlijke Sacrament. Soms komt men een uiterst verengd begrip van het eucharistische mysterie tegen. Beroofd van zijn betekenis als offer wordt het gevierd als ware het eenvoudigweg een broederlijke maaltijd. Daarenboven wordt van tijd tot tijd de noodzaak van het ambtelijke priesterschap dat wortelt in de apostolische opvolging verduisterd en de sacramentaliteit van de Eucharistie wordt teruggebracht tot louter werkdadigheid in de verkondiging. Dit heeft hier en daar geleid tot oecumenische initiatieven die hoewel edel in hun motieven, toegeven aan eucharistische praktijken die in tegenspraak zijn met de discipline waarmee de Kerk haar geloof uitdrukt. Kunnen wij anders dan onze diepe droefheid over dit alles uitdrukken? De Eucharistie is een te groot geschenk dan dat wij dubbelzinnigheid en verschraling van de betekenis zouden kunnen dulden.

Ik vertrouw erop dat deze encycliek er effectief aan kan bijdragen om de schaduwen van onaanvaardbare doctrines en praktijken te verdrijven, opdat de Eucharistie verder moge stralen in heel de glans van haar mysterie (n. 10).”

Hier bestond ook een pastorale werkelijkheid: om goede redenen of niet, sommige mensen konden of wilden niet deelnemen aan de hervormde riten. Zij bleven weg of namen alleen deel aan de niet-hervormde liturgie waar ze die konden vinden, zelfs als de viering ervan niet was toegestaan. Zo werd de liturgie een uitdrukking van verdeeldheid in de Kerk, in plaats van één van katholieke eenheid. Het Concilie wilde niet dat de liturgie ons van elkaar scheidde! De heilige Johannes Paulus II werkte aan het genezen van deze verdeling, met de hulp van Kardinaal Ratzinger die, als Paus Benedictus XVI, de nodige interne verzoening in de Kerk wilde faciliteren door in zijn Motu Proprio Summorum Pontificum (7 juli 2007) te bepalen dat de oudere vorm van de Romeinse ritus zonder beperkingen beschikbaar moet zijn voor die individuen en groepen die uit haar rijkdom willen putten. In Gods Voorzienigheid is het nu mogelijk onze katholieke eenheid te vieren met respect voor, en zelfs vreugde in, een legitieme diversiteit van de rituele praktijk.

We mogen dan een hele nieuwe, moderne liturgie in de volkstaal hebben opgebouwd, maar als we niet de juiste basis hebben gelegd – als onze seminaristen en geestelijkheid niet “diep doordrongen zijn van de geest en de kracht van de liturgie”, zoals het Concilie vroeg – dan kunnen zij zelf de mensen die aan hun zorg zijn toevertrouwd niet vormen. We moeten de woorden van het Concilie zelf zeer serieus nemen: het zou “kansloos” zijn te hopen op een liturgische vernieuwing zonder een grondige liturgische vorming. Zonder deze essentiële vorming zouden geestelijken zelfs schade toebrengen aan het geloof van mensen in het eucharistisch mysterie.

Ik wil niet bovenmatig pessimistisch overkomen, en ik zeg nogmaals: er zijn vele, vele gelovige mannelijke en vrouwelijke leken, vele geestelijken en religieuzen voor wie de liturgie zoals hervormd na het Concilie een bron van veel geestelijke en apostolische vruchten is, en daar dank ik de Almachtige God voor. Maar ik denk dat u het met mij eens zal zijn, zelfs op basis van mijn korte analyse hierboven, dat we beter kunnen doen, zodat de Heilige Liturgie werkelijk de bron en het hoogtepunt van het leven en de missie van de Kerk wordt, nu, aan het begin van de eenentwintigste eeuw, zoals de Concilievaders zozeer verlangden.

Gezien de fundamentele verlangens van de Concilievaders en de verschillende situaties die na het Concilie zichtbaar zijn geworden, zou ik een aantal praktische overwegingen willen presenteren over hoe we Sacrosanctum Concilium vandaag beter kunnen toepassen. Ook al dien ik als Prefect van de Congregatie voor de Goddelijke Eredienst, ik doe dit in alle nederigheid als een priester en een bisschop in de hoop dat dit een volwassen reflectie en studie en goed liturgisch handelen in heel de Kerk zal bevorderen.

Het zal geen verrassing zijn wanneer ik zeg dat we in de eerste plaats de kwaliteit en diepgang van onze liturgische vorming moeten onderzoeken, hoe we de geest en kracht van de liturgie overbrengen op onze geestelijken, religieuzen en lekengelovigen. Te vaak nemen we aan dat onze wijdingskandidaten voor het priesterschap of het permanente diaconaat genoeg over de liturgie “weten”. Maar het Concilie drong hierin niet aan op kennis, hoewel de Constitutie natuurlijk het belang van liturgiestudie onderstreepte (zie n. 15-17). Nee, de eerste en essentiële liturgische vorming is meer een onderdompeling in de liturgie, in het diepe mysterie van God, onze liefhebbende Vader. Het is een kwestie van de liturgie beleven in al haar rijkdom, zodat we, na gedronken te hebben uit haar bron, altijd dorsten naar haar verrukkingen, haar orde en schoonheid, haar stilte en bezinning, haar verheerlijking en aanbidding, haar vermogen ons ten diepste te verbinden met Hem die in en door de riten van de Kerk werkt.

Als we hier zorg voor dragen, als onze nieuwe priesters en diakens werkelijk dorsten naar de liturgie, zullen zij op hun beurt in staat zijn degenen die aan hun zorg zijn toevertrouwd te vormen – zelfs als de liturgische situatie en mogelijkheden van hun kerkelijke missie bescheidener zijn dan die van het seminarie of de kathedraal. Ik weet van vele priesters in zulke omstandigheden die hun mensen vormen in de geest en kracht van de liturgie, en wier parochies voorbeelden zijn van grote liturgische schoonheid. We moeten niet vergeten dat waardige eenvoud niet hetzelfde is als reductief minimalisme of een verwaarloosde en vulgaire stijl. Zoals onze Heilige Vader, Paus Franciscus, leert in zijn Apostolische Exhortatie Evangelii Gaudium: “De Kerk evangeliseert en evangeliseert zichzelf met de schoonheid van de liturgie, die ook viering is van de evangeliserende activiteit en bron van een hernieuwde impuls tot zelfgave.” (n. 24)

Ten tweede denk ik dat het zeer belangrijk is dat we duidelijk zijn over de aard van liturgische participatie, van de participatio actuosa waar het Concilie toe opriep. Hierover is veel verwarring geweest in de laatste decennia. Nummer 48 van de Constitutie zegt: De Kerk wil “dat de christengelovigen dit geheim van het geloof niet als buitenstaanders of als zwijgende toeschouwers bijwonen, maar dat zij het door de riten en gebeden goed leren begrijpen en daardoor bewust, godvruchtig en actief deelnemen aan de heilige handeling.” Het Concilie beschouwt participatie als voornamelijk intern, voortkomend uit een goed begrip van de riten en gebeden. Zeker, de Concilievaders vragen de gelovigen te zingen, de priester te antwoorden, liturgische taken op zich te nemen die rechtmatig de hunne zijn, maar staan erop dat allen zich bewust zijn van wat ze doen, “godvruchtig en actief”.

Als we het belang van de internisalisatie van onze liturgische participatie begrijpen zullen we het luidruchtige en gevaarlijke liturgische activisme, dat in de laatste decennia zo prominent aanwezig is geweest, vermijden. We gaan niet naar de liturgie om op te treden, om dingen te doen zodat anderen het kunnen zien: we gaan om verbonden te worden met het handelen van Christus door een internalisatie van de uitwendige liturgische riten, gebeden, tekenen en symbolen. Wellicht dat degenen die geroepen zijn tot liturgisch dienstwerk dit zich beter moeten herinneren dan anderen! Maar we moeten anderen ook vormen, in het bijzonder onze kinderen en jonge mensen, in de ware betekenis van liturgische participatie, in de ware manier om de liturgie te bidden.

Ten derde, ik heb gesproken over het feit dat een aantal hervormingen die na het Concilie zijn ingevoerd mogelijk zijn samengesteld volgens de tijdsgeest en dat er een groeiende hoeveelheid studie door trouwe zonen en dochters van de Kerk is geweest, waarin wordt gevraagd of wat was ingevoerd werkelijk de doelstellingen van de Constitutie toepaste, of dat ze er in werkelijkheid aan voorbij gingen. Deze studie vindt soms plaats onder de noemer “hervorming van de hervorming” en ik weet dat EH Thomas Kocik over deze kwestie een doorwrochte studie heeft gepresenteerd tijdens de Sacra Liturgia conferentie in New York, een jaar geleden.

Ik denk niet dat we de mogelijkheid of de wenselijkheid van een officiële hervorming van de liturgische hervorming kunnen afwijzen, omdat haar voorstanders een aantal belangrijke beweringen doen in hun pogingen trouw te zijn aan de nadruk van het Concilie in nummer 23 van de Constitutie “om de gezonde traditie te bewaren en toch de weg te openen voor een gewettigde vooruitgang”, en dat “vernieuwingen niet plaats hebben, tenzij deze door een werkelijk en duidelijk nut van de Kerk worden vereist, waarbij men er op dient te letten, dat de nieuwe vormen als het ware organisch voortkomen uit de reeds bestaande vormen.”

Ik kan meedelen dat, toen ik afgelopen april door de Heilige Vader in audiëntie werd ontvangen, Paus Franciscus mij vroeg de kwestie van een hervorming van een hervorming te bestuderen en hoe beide vormen van de Romeinse ritus te verrijken. Dat zal een fijngevoelig werk zijn en ik vraag om uw geduld en gebed. Maar als we Sacrosanctum Concilium beter willen toepassen, als we willen bereiken wat het Concilie verlangde, dan is dit een serieuze kwestie die zorgvuldig moet worden bestudeerd en behandeld met de nodige duidelijkheid en voorzichtigheid.

Wij priesters, wij bisschoppen dragen een grote verantwoordelijkheid. Hoe leidt ons goede voorbeeld tot goed liturgisch handelen; hoe kwetst onze onachtzaamheid of wangedrag de Kerk en haar heilige liturgie!

Wij priesters moeten in de allereerste plaats aanbidders zijn. Onze mensen zien het verschil tussen een priester die met geloof viert en één die haastig viert, veel op zijn horloge kijkt, bijna alsof hij zo snel mogelijk weer terug naar de televisie wil! Priesters, we kunnen niets belangrijkers doen dan de heilige mysteries te vieren: laten we oppassen voor de verleiding van liturgische luiheid, want dat is een verleiding van de duivel.

We moeten onthouden dat wij niet de makers van de liturgie zijn. Wij zijn haar nederige bedienaars, onderworpen aan haar discipline en wetten. Wij hebben ook de verantwoordelijkheid om degenen die ons bijstaan in liturgische functies te vormen in zowel de geest en kracht van de liturgie en zeker ook haar regels. Ik heb soms priesters een stap terug doen zetten om buitengewone bedienaars de Heilige Communie uit te laten delen: dit is fout, het is een ontkenning van het priesterlijk dienstwerk evenals een klerikalisering van de leken. Wanneer dit gebeurt is het een teken dat de vorming verkeerd is gegaan, en dat het gecorrigeerd moet worden.

Ik heb ook priesters en bisschoppen gezien die, gekleed om de Heilige Mis te vieren, telefoons en camera’s tevoorschijn haalden en in de heilige liturgie gebruikten. Dit is een verschrikkelijke aanklacht tegen het begrip dat zij hebben over wat ze doen als ze de liturgische gewaden aantrekken, dus zich als een alter Christus kleden – en nog meer, als ipse Christus, als Christus zelf. Dit is heiligschennis. Geen bisschop, priester of diaken die is gekleed voor het liturgisch dienstwerk of aanwezig op het priesterkoor moet foto’s nemen, zelfs niet tijdens grote geconcelebreerde Missen. Dit priesters dit vaak doen tijdens zulke Missen, of met elkaar praten of nonchalant zitten, is volgens mij een teken dat wij opnieuw moeten nadenken over de gepastheid van deze Missen, vooral als het priesters aanzet tot zulk schandalig gedrag dat het gevierde mysterie zo onwaardig is, of als de grootte van deze geconcelebreerde vieringen tot het risico van ontheiliging van de heilige Eucharistie leidt.

Ik wil een beroep doen aan alle priester. U heeft misschien mijn artikel in L’Osservatore Romano van een jaar geleden (12 juni 2015) gelezen, of mijn interview met het tijdschrift Famille Chrétienne in mei van dit jaar. Bij beide gelegenheden heb ik gezegd dat ik denk dat het heel belangrijk is dat we zo snel mogelijk terugkeren naar een gezamenlijke richting, van priesters en gelovigen samen in dezelfde richting – naar het ooster of tenminste naar de apsis – naar de Heer die komt, in die delen van de liturgische riten waarin we ons tot God richten. Dit is toegestaan onder de huidige liturgische regels. Het is volledig legitiem in de moderne ritus. Ik denk dat het een heel belangrijke stap is om te verzekeren dat in onze vieringen de Heer werkelijk in het centrum staat.

En dus, beste priesters, vraag ik u dit waar mogelijk toe te passen, voorzichtig en met de nodige catechese, zeker, maar ook met het zelfvertrouwen van een herder dat dit iets goeds is voor de Kerk, iets goeds voor onze mensen. Uw eigen pastorale oordeel zal bepalen hoe en wanneer dit mogelijk is, maar wellicht is de eerste zondag van de Advent van dit jaar, wanneer we uitkijken naar “de Heer die zal komen” en “die niet aarzelt”, een hele goede tijd om dit te doen. Beste priesters, we zouden opnieuw moeten luisteren naar de klaagzang van God zoals verkondigd door de profeet Jeremia: “ze hebben Mij de rug toegekeerd” (2:27). Laat ons weer naar de Heer terugkeren!

Ik zou ook een beroep willen doen op mijn broeders bisschoppen: leidt u alstublieft uw priesters en mensen op deze manier naar de Heer, in het bijzonder in grote vieringen in uw bisdommen en in uw kathedraal. Vorm uw seminaristen alstublieft in de werkelijkheid dat we niet tot het priesterschap geroepen zijn om zelf in het hart van de liturgische eredienst te staan, maar om de gelovigen van Christus als medegelovigen naar Hem te leiden. Maak deze eenvoudige maar diepgaande hervorming alstublieft mogelijk in uw bisdommen, uw kathedralen, uw parochies en uw seminaries.

Wij bisschoppen hebben een grote verantwoordelijkheid, en ooit zullen we ons voor de Heer moeten verantwoorden over ons beheer. Wij bezitten niets! Zoals de heilige Paulus ons leert, wij zijn slechts “helpers van Christus, belast met het beheer van Gods geheimen” (1 Kor. 4:1). Wij hebben de verantwoordelijkheid ervoor te zorgen dat de heilige werkelijkheid van de liturgie wordt gerespecteerd in onze bisdommen en dat onze priesters en diakens zich niet alleen aan de liturgische voorschriften houden, maar de geest en de kracht van de liturgie waaruit deze voortkomen kennen. Ik was zeer bemoedigd door het lezen van de presentatie getiteld “The Bishop: Governor, Promoter and Guardian of the Liturgical Life of the Diocese”, gegeven voor de Sacra Liturgia conferentie in Rome in 2013 door aartsbisschop Alexander Sample van Portland in Oregon in de VS, en ik raad mijn broeders bisschoppen op broederlijke wijze aan zijn overwegingen zorgvuldig te bestuderen.

Hier herhaal ik wat ik elders heb gezegd: dat Paus Franciscus mij heeft gevraagd het liturgisch werk voort te zetten dat Paus Benedictus begonnen is (zie: Boodschap aan Sacra Liturgia 2015, New York City). Het feit dat we een nieuwe paus hebben betekent niet dat de visie van zijn voorganger nu niet langer geldig is. Integendeel, zoals we weten heeft onze Heilige Vader Paus Franciscus het grootste respect voor de liturgische visie en maatregelen die Paus Benedictus heeft uitgevoerd in opperste trouw aan de wensen en doelstellingen van de Concilievaders.

Staat u mij, voor ik afrond, toe een aantal andere kleine manieren te noemen die ook bij kunnen dragen aan een meer getrouwe toepassing van Sacrosanctum Concilium. Eén daarvan is dat we de liturgie moeten zingen, we moeten de liturgische teksten zingen, met respect voor de liturgische tradities van de Kerk en ons verheugend in de schatkist aan gewijde muziek die de onze is, in het bijzonder die muziek die hoort bij de Romeinse ritus, het Gregoriaans. We moeten gewijde liturgische muziek zingen, en niet slechts religieuze muziek of, erger, wereldse muziek.

We moeten de juiste balans vinden tussen de volkstalen en het gebruik van het Latijn in de liturgie. Het Concilie heeft nooit de bedoeling gehad dat de Romeinse ritus volledig in de volkstaal gevierd zou worden. Maar het wilde wel een breder gebruik ervan toestaan, in het bijzonder voor de lezingen. Tegenwoordig zou het mogelijk moeten zijn, vooral door moderne druktechnieken, om voor ieder het begrijpen van het Latijn te vergemakkelijken, wellicht voor de liturgie van de Eucharistie, en dit is natuurlijk met name gepast bij internationale samenkomsten waar de plaatselijke volkstaal door velen niet verstaan wordt. En wanneer de volkstaal gebruikt wordt moet het natuurlijk een juiste vertaling van het originele Latijn zijn, zoals Paus Franciscus recent aan mij heeft bevestigd.


Tussenkomst van Bisschop Rey

Met grote vreugde hebben we vandaag gehoord dat onze Heilige Vader, Paus Franciscus, u heeft gevraagd een studie te beginnen van de liturgische hervorming na het Concilie, en mogelijkheden te verkennen van wederzijdse verrijking tussen de oudere en nieuwere vormen van de Romeinse ritus, oorspronkelijk besproken door Paus Benedictus XVI.

Uwe Eminentie, uw oproep dat wij “zo snel mogelijk terugkeren naar een gezamenlijke richting” in onze liturgische vieringen, “naar het ooster of tenminste naar de apsis – naar de Heer die komt,” is een uitnodiging tot een radicale herontdekking van iets dat aan de wortel ligt van de christelijke liturgie. Het roept ons op om wederom te beseffen dat, in al onze liturgische vieringen, de christelijke liturgie in essentie gericht is op Christus, wiens komst wij met vreugdevolle hoop afwachten.

Uwe Eminentie, ik ben slechts één bisschop van één bisdom in het zuiden van Frankrijk. Maar als antwoord op uw oproep wil ik nu aankondigen dat, in ieder geval op de laatste zondag van de Advent van dit jaar, in mijn viering van de heilige Eucharistie in mijn kathedraal en bij andere gelegenheden zoals het past, ik ad orientem zal vieren – in de richting van de Heer die komt. Voor de Advent zal ik een brief schrijven aan mijn priesters en mensen over deze kwestie om mijn beslissing toe te lichten. Ik zal hen aanmoedigen mijn voorbeeld te volgen. Ik zal hen vragen mijn persoonlijke getuigenis, als eerste herder van het bisdom, te ontvangen in de geest van iemand die zijn volk wil oproepen om hierdoor het primaatschap van de genade in hun liturgische vieringen te herontdekken. Ik zal uitleggen dat deze verandering ons zal helpen de fundamentele aard van de christelijke eredienst te herinneren: dat het steeds op de Heer gericht moet zijn.


Kardinaal Sarah, Addendum

We moeten ervoor zorgen dat aanbidding het hart is van onze liturgische vieringen. Te vaak maken we niet de beweging van viering naar aanbidding, maar als we dat niet doen ben ik bang dat we niet altijd volledig intern hebben deelgenomen aan de liturgie. Twee lichaamshoudingen zijn hier nuttig, zelf onmisbaar. De eerste is stilte. Als ik nooit stil ben, als de liturgie mij geen ruimte geeft voor stil gebed en bezinning, hoe kan ik dan Christus aanbidden, hoe ik mij dan in mijn hart en ziel met Hem verbonden voelen? Stilte is zeer belangrijk, en niet alleen voor en na de liturgie.

Zo is ook het knielen bij de consecratie (tenzij ik ziek ben) van belang. In het westen is dit een lichamelijke handeling van aanbidding die ons nederig maakt voor onze Heer en God. Het is in zichzelf een gebedshandeling. Waar knielen en buigen uit de liturgie zijn verdwenen moeten ze worden teruggebracht, in het bijzonder in verband met het ontvangen van onze Heer in de heilige communie. Beste priesters, vorm uw mensen, waar mogelijk en met pastorale prudentie, zoals ik eerder zei, in deze prachtige handeling van aanbidding en liefde. Laat ons wederom neerknielen in aanbidding en liefde voor de Eucharistische Heer!

In verband met het geknield ontvangen van de heilige communie  wil ik verwijzen naar de brief van de Congregatie voor de Goddelijke Eredienst en de Regeling van de Sacramenten uit 2002, die duidelijk maakt dat “elke weigering van de Heilige Communie aan één van de gelovigen op basis van zijn of haar knielende houding is een ernstige overtreding van één van de meest fundamentele rechten van de christengelovigen” (Brief, 1 juli 2002, Notitiae, n. 437, nov-dec 2002, p. 583).

Het correct kleden van alle liturgische bedienaren op het priesterkoor, inclusief de lectoren, is ook van groot belang, wil dit dienstwerk als authentiek beschouwd worden en wil het uitgevoerd worden met het decorum passend bij de heilige liturgie – ook de bedienaren zelf dienen de juiste eerbied te tonen voor de mysteries die zij toedienen.

Dit zijn enkele voorstellen: ik ben er zeker van dat er vele andere gedaan kunnen worden. Ik leg ze u voor als mogelijke manieren om verder te gaan naar “de juiste manier om de liturgie innerlijk en uiterlijk te vieren”, dat natuurlijk het verlangen was dat Kardinaal Ratzinger aan het begin van zijn grootse werk, De Geest van de Liturgie, uitdrukte (Joseph Ratzinger, Theology of the Liturgy, Collected Works vol. 11, Ignatius Press, San Francisco 2014, p. 4). Ik moedig u aan om alles te doen dat u kunt om dit doel te realiseren, dat volledig in overeenstemming is met dat van de Constitutie over de Heilige Liturgie van het Tweede Vaticaans Concilie.