‘From Conflict to Community’ – Nordic bishops on the eve of Pope Francis’ ecumenical visit

The members of the Nordic Bishops’ Conference – covering the countries of Iceland, Norway, Denmark, Sweden and Finland – have written a pastoral letter looking ahead to Pope Francis’ visit to Lund and Malmö, as well as the state and future of ecumenical relations with the Lutheran church in their countries. They rightly indicate that the anniversary of the Reformation, which will begin with the events in Lund that the Pope will attend, is no reason to celebrate for Catholics.

My translation of the document, which generally aligns itself closely with ‘From Conflict to Communion’, the 1999 document in which the Catholics and Lutherans agreed on the doctrine of justification. My translation follows:

7904248_orig“In 2017 we mark an event which has had great consequences for the Christian faith, in the first place in Europe. In the year 1517 Martin Luther initiated a process which became known in history as the Reformation and which, especially for our Lutheran fellow Christians represents an important moment in the development of their ecclesiastical tradition and identity. But since the Reformation would have been impossible without the Catholic basis, it is appropriate that we, as Catholic Christians, also think about it. That is already expressed in the document ‘From conflict to communion’, the result of dialogue in the Lutheran-Catholic Commission for the Unity of the Church. This tekst is directed towards a common commemoration, which is based on reflection rather than triumphalism.

Despite all explainable reasons, the Reformation caused a split in Christianity, which remains painful to this day. In the Nordic countries this split meant that the Catholic Church could only start again after many centuries. That is why the 500th anniversary of the event of the Reformation can not be observed as a celebration in the true sense. Rather it should be recalled in contrition. The process of reconciliation between the Catholic Church and the churches of the Reformation began many decades ago. But we can not tire of striving for the full unity in Christ.

At the start of the 16th century, the Catholic Church was in need of reform, something that not only Martin Luther, but also others acknowledged and expressed at that time. But instead of dealing with the necessary doctrinal questions, Christians of different confessions have instead done much harm to each other. At the closing of this year’s Week of Prayer for Christian Unity, Pope Francis prayed for “mercy and forgiveness for the unevangelical behaviour of Catholics towards other Christians”. In Sweden several Lutheran ministers have responded to that and also asked us Catholics for forgiveness.

The important questions is now, how we can continue together to come closer together in faith, in hope and in love? We, the Catholic bishops in the north of Europe, want to go on this path of reconciliation with our Lutheran brothers and sisters and do everything to promote unity.

Ecclesia semper reformanda

The Church must always let herself be converted and renewed by Christ. We are indeed a holy people, but a people of sinners on pilgrimage to eternity. Conversion, contrition and maturing in the faith are important stations on this path. Through the Second Vatican Council, the Catholic Church opened herself to many things that are also important to Lutheran Christians, for example the role of Holy Scripture and the meaning of the priesthood of all baptised. Thus, many difference have actually disappeared.

What still divides is, among other things, the sacramentality of the Church, as well as the understanding of the sacrament and the office. As Catholics we believe that the Church is the fundamental sacrament in which the incardinated word becomes present through the sacraments, in order to unite with us in love and transform us in Himself.

At the same time we see that many faithful Lutheran Christians become increasingly open to these aspects. A questions that remains pending and which is painfully felt on both sides is that of the common Eucharist. As much as this desired is justified, the unity of the Lord’s Table must also reflect the full unity in faith.

The Petrine office is also difficult to understand for many Lutheran Christians. But the personality of Pope Francis has made it more understandable. Pope Saint John Paul II already invited all non-Catholic Christians to think about other ways of  exercising the Petrine office (Ut Unum Sint, N.95).

Traditionally, the role of Mary and the saints has also been contentious. But among many non-Catholic Christians the meaning of Mary as the Mother of God and example in faith is being re-acknowledged.

Despite the mutual approach in question of doctrine, greater differences in questions of ethics and morality have recently appeared. But even when these make the dialogue in some respects more difficult, it should not be given up.

Definition of the Christian faith

In all ages Christians have formulated teachings to clearly define doctrine, distinguish them from false ideas or to convey them intelligebly. Often such formulations evolved into bones of contention, which for a long time created great frontlines between Christians. The principles of the reformers were similarly divided for many centuries. It is nevertheless fruitful, also for Catholics, to constructively engage with them.

Sola fide

The faith is undoubtedly necessary for justification. We share the central mysteries of the faith – for example, about the Trinity, about Jesus Christ, about salvation and justification – with our Lutheran brothers and sisters. We rejoice in this unity of faith which is based in baptism and expressed in the joint declaration about justification. That is why it is our mission to be witnesses of these truths of faith in our secular society. In our Nordic countries, where few practice their faith, it is important to proclaim the good news together and with one voice.

Sola Scriptura

Only through Holy Scripture can we receive the full revelation about the salvation which is offered to us in Christ. This revelation in received and shared in the Church. Through the teaching office of the Church this living tradition in Holy Scripture is codified. For us Catholics Church, teaching, tradition and Scripture belong together. In the Church and with the Church, Scripture is opened for us.  In this way the faith becomes ever more alive for us. Recently the number of Lutheran Christians who agree with  us believe that Scripture and the tradition of the Church are closely connected, has been on the rise.

Sola gratia

“Everything is mercy”, the saintly Doctor of the Church Thérèse of Lisieux, who can be considered as the Catholic answer to Martin Luther, says. Without God’s mercy we can do nothing good. Without His mercy we can not come to eternal life. Only through God’s mercy can we be justified and holy. Mercy can truly transform us, but we must also respond to this mercy and work alongside it. In the Mother of God, Mary, full of mercy and immaculate, we see how much can God can do in a person.

For many Lutheran Christians it is still difficult to agree with this truth. But we also see that many of them are open to similar questions about growth in prater and in holiness.

Simul iustus et peccator

We are all at the same time justified and sinners. As Catholics we believe that we are really sinners; but through the mercy of God we can receive forgiveness of all guilt in the Sacrament of Reconciliation. As baptised Christians we are called to holiness. The Church is a school of holiness. The saints, who we can ask to intercede for us, are shining examples and role models of this holiness. One of these role models is a woman from our countries, Saint Elisabeth Hesselblad, who was recently canonised. She is an incentive to all of us to go the way of holiness more consciously.

We see that many Lutherans are also open to the saints, such as, for example, Saint Francis of Assisi and Saint Mother Teresa of Calcutta. In our secularised world we need such witnesses of faith. They are living and credible witnesses of our faith.


We know that also in our time many Christians are persecuted for their faith and that there are also many blood witnesses. Martyrdom unites Christians from various churches. We think of all Christians, also in the Middle East, who are persecuted and yet remain true to Christ and His Church. Their example also strengthens us in our faith. Many Christians from these countries have also come to us in the north. it is therefore important that we, all Christians in our countries, maintain, protect and deepen what we share in faith. Then we can also increasingly give and common witness of the risen Lord.

Future perspectives

The joint declaration ‘From conflict to communion’ closes with five ecumenical imperatives, suggested to us Catholics and Lutherans to take further steps on the common way to unity. They are:

  1. Beginning from a perspective of unity and not of division, and promoting what we have in common.
  2. At the same time allowing oneself to be transformed by the witness of the other.
  3. Committing oneself to the search for visible unity.
  4. Rediscovering jointly the power of the Gospel of Christ for our time.
  5. Witness together of the mercy of God in proclamation and service to the world.

Also when these five imperatives speak of great and not always simple concerns, their message is clear, but only when we devote outself completely to Christ and together rediscover the power of the Gospel (cf. 4th imperative).

We are happy and thank God that the Holy Father, Pope Francis, will be coming to Lund on the occasion of the commemoration of the Reformation, to strengthen us in faith.

We therefore invite all Catholics to accompany the preparations for the papal visit with their prayer and to participate in as great a number as possible in both the ecumenical meeting in Malmö Arena and the Mass in Swedbank Stadion. In that way we will show both the joy, as Catholics, of being with Pope Francis, and also respect for the identity of our Lutheran fellow Christians, grown from the Reformation. Despite the still existing differences we are convinced, confident in the mercy of God, that ways towards common unity can be found.

On the Feast of St. Teresa of Avila, 15 October 2016

+ Czeslaw Kozon, Bishop of Copenhagen

+ Anders Arborelius OCD, Bishop of Stockholm

+ Bernt Eidsvig Can. Reg, Bishop of Oslo, Administrator of Trondheim

+ David Tencer OFM Cap, Bishop of Reykjavik

+ Teemu Sippo SCJ, Bishop of Helsinki

+ Berislav Grgic, Bishop-Prelate of Tromsø

+ Gerhard Schwenzer SS.CC., Bishop emeritus of Oslo”

csm_vollversammlung_01_37cd1858a6^Bishops Grgic, Sippo, Eidsvig, Kozon, Arborelius and Tencer, with Sr Anna Mirijam Karschner CPS, the general secretary of the Nordic Bishops’ Conference.

For round three, Pope Francis goes even further out

collegeofcardinalsIt’s another Franciscan selection for the next consistory: Pope Francis has picked 17 new cardinals, 6 of whom come from countries which have never had a cardinal before. Unlike previous consistories, the majority of the new cardinals are metropolitan archbishops. There are still three bishops, one priest, one head of a curia dicastery and – for the first time since 1998- a serving Nuncio among the new batch. Only five of the new cardinals serve in Europa in North America. The rest are spread out over Africa, Asia, South America, Oceania and the Middle East. Although he apparently still felt obliged to fill some cardinalatial sees (Madrid, Chicago, Mechelen-Brussels), this is Francis making sure the College of Cardinals increasingly reflects the worldwide Church.

After the consistory on 19 November, the number of electiors who can participate in a conclave will be 121. There are 111 cardinal electors now, but Cardinals Ortega y Alamino, López Rodríguez and Antonelli will turn 80 before the 19th. Following the 80th birthday of Cardinal Sarr on 28 November the number of cardinal electors will be at the ‘official’ maximum of 120 again.

A brief overview of the new cardinals:

  • Archbishop Mario Zenari, Titular Archbishop of Zuglio and Apostolic Nuncio to Syria.
  • Archbishop Dieudonné Nzapalainga, Metropolitan Archbishop of Bangui, Central African Republic.
  • Archbishop Carlos Osoro Sierra, Metropolitan Archbishop of Madrid, Spain.
  • Archbishop Sérgio Da Rocha, Metropolitan Archbishop of Brasília, Brazil.
  • Archbishop Blase Joseph Cupich, Metropolitan Archbishop of Chicago, United States of America
  • Archbishop Patrick D’Rozario, Metropolitan Archbishop of Dhaka, Bangladesh.
  • Archbishop Baltazar Enrique Porras Cardozo, Metropolitan Archbishop of Mérida, Venezuela
  • Archbishop Josef De Kesel, Metropolitan Archbishop of Mechelen-Brussel, Belgium.
  • Bishop Maurice Piat, Bishop of Port-Louis, Mauritius.
  • Bishop Kevin Joseph Farrell, Prefect of the Dicastery for the Laity, the Family and Life.
  • Archbishop Carlos Aguiar Retes, Metropolitan Archbishop of Tlalnepantla, Mexico.
  • Archbishop John Ribat, Metropolitan Archbishop of Port Moresby, Papua New Guinea.
  • Archbishop Joseph William Tobin, Metropolitan Archbishop of Indianapolis, Unites States of America.
  • Archbishop Anthony Soter Fernandez, Metropolitan Archbishop emeritus of Kuala Lumpur, Malaysia.
  • Bishop Renato Corti, Bishop emeritus of Novara, Italy.
  • Bishop Sebastian Koto Khoarai, Bishop emeritus of Mohale’s Hoek, Lesotho.
  • Father Ernest Simoni, priest of the Archdiocese of Shkodrë-Pult, Albania.

Some of these choices have come about through personal encounters the Holy Father has had or the circumstances in which the cardinals-to-be have to work, circumstances which are close to Pope Francis’ heart. Archbishop Zenari remains in Syria despite the horrors of war, Archbishop Nzapalainga hosted Pope Francis during his visit to the war-torn Central African Republic, and Father Simoni moved the Pope to tears with his lifestory of imprisonment, torture and hard labour under Albania’s communist regime.


^Seen here visiting an Internally Displaced Persons camp, Cardinal-elect Dieudonné Nzalapainga is an example of “a shepherd who smells like his sheep”.

The preference for the peripheries that Pope Francis has displayed time and again should also be clear from the list of new cardinals: The Central African Republic, Bangladesh, Mauritius, Papua New Guinea, Malaysia and Lesotho are not exactly major players in the Catholic world, but the selection of cardinals from these countries should perhaps not be seen as reflecting the role of the specific countries, but the parts of the world they are in, combined with the individual merits of the chosen prelates. Here we see a shift in the balance from Europe and North America to Africa, South America, southeast Asia and Oceania, parts of the world where the Church is growing or significantly stronger than in the secularised west. Parts of the world where the Church can have a hands-on role to play in the various social situations and circumstances people find themselves in: from war and terrorism to environmental challenges and increasing development and industralisation. Major change seems to be a deciding factor in the appointment of new cardinals.

95f101f4-8e11-11e6-bb78-3886984d35fe_web_scale_0_0795455_0_0795455__In the west, then, the chosen cardinals are seen in a far more political light. What are their positions on various topics within and outside the Church? And what does that say about the positions of Pope Francis on these same issues? Some of the new cardinals, such as Archbishop Cupich, De Kesel (at right) and Tobin are considered liberal on certain inter-ecclesiastic topics, and at the same time politically inclined in the same direction as the Holy Father, especially when it comes to the question of refugees in both Europe and North America, as well as gun control in the US. In general, their appointments are befitting of this Holy Year of Mercy.

Pope Francis has proven to not be too bothered with giving red hats to traditionally cardinalatial sees. In Europe, they get them in due time (with some exceptions, especially in Italy: Turin and Venice remain decidedly without cardinals at the helm), but the story is different across the pond. Despite their large Catholic populations, sees like Los Angeles and Philadelphia remain with a cardinal, despite having had them in the past.

bp__patrickPope Francis also tends to choose more religious to become cardinals. Of the seventeen new cardinals, six belong to a religous order or congregation: Archbishop Nzalapainga and Bishop Piat are Spiritans, Archbishop D’Rozario (at left) is a Holy Cross Father, Archbishop Ribat is a Sacred Heart Missionary, Archbishop Tobin is a Redemptorist and Bishop Khoarai is an Oblate of Mary Immaculate. Pope St. John Paul II sometimes appointed more religious as cardinals, but that was in his mega-consistories of  2001 and 2003  of 42 and 30 cardinals respectively.

Of the seventeen new cardinals, fourteen will be Cardinal-Priests due to their being bishops outside of Rome, and the remaining three will be  Cardinal-Deacons (as they do not lead a diocese somewhere). All Cardinal-Priests receive a title church, and the Cardinal-Deacons a deaconry; a church in Rome of which they are the theoretical shepherd, thus making them a part of the clergy of Rome working with the bishop of that city. In practice, they have no influence in the running of their title church or deaconry, although their coat of arms is displayed there, and they take official possession of it some time after creation as cardinal.

While no Pope is obliged to use any of the available vacant titles and deaconries, and he is free to create new ones as he sees fit, some of these churches do stay in the family, so to speak. There are currently fourteen title churches vacant, so there is no pressing need to create new ones. Pope Francis has in the past shown to sometimes favour continuity in the granting of these titles (for example, he gave the title church he had as a cardinal, San Roberto Bellarmino, to Cardinal Mario Poli, who had succeeded him as archbishop of Buenos Aires). By that logic, we could guess that the church of San Bartolomeo all’Isola could be given to Archbishop Cupich, since it was the title church of his predecessor in Chicago, Cardinal Francis George. The other American cardinals could receive Santa Croce in Via Flaminia or Santi Giovanni e Paolo, as they were previously held by Amerian cardinals (Baum and Egan) as well.

For the three Cardinal-Deacons there is a choice of 10 vacant deaconries, so any guess is as good as the next, really.

Photo credit: [2] Catholic Herald, [3] BELGA, [4] Catholic Bishops’ Conference of Bangladesh

More people and better visibility – Trondheim gets ready for its new cathedral

Yesterday, Pope Francis chose Cardinal Cormac Murphy-O’Connor to be his official representative at the consecration of the new cathedral in Trondheim, Norway. Where Church attendance falls all over northern and western Europe, the Scandinavian dioceses (and two territorial prelatures, of which Trondheim is one) are showing growing numbers, chiefly through immigration from countries such as Poland and the Philippines.


An artist’s impression of the finished cathedral, seen from the north side.

The new cathedral, dedicated to Saint Olav like its predecessor, will be consecrated on 19 November. Cardinal Murphy-O’Connor, who was the archbishop of Westminster from 2000 to 2009, will concelebrate and give the homily during the Mass. He is present not in his own name, but in the name of the Holy Father. Papal envoys are usually sent to major events, such as the consecrations of cathedrals or national eucharistic congresses.


There is more than one reason for the Territorial Prelature of Trondheim to build a new cathedral. The previous building, completed in 1973, was structurally unsound since the beginning and had reached the danger of collapse in recent years because of rusted steel beams.

Another reason is one I have mentioned above: the growing Church in Norway. Trondheim is home to some 10,000 registered Catholics of 70 different nationalities. Before building a new cathedral other solutions were found to accomodate the growing number of faithful, such as refurbishing existing building or using buildings owned by the municipality, but none proved permanently satisfactory or even possible,

There was also a desire to make the Catholic Church in Norway more visible, going back to the visit of Pope Saint John Paul II in 1989. Trondheim is the birthplace of Norwegian Catholicism and this, coupled with increasing Catholic involvement in ecumenical contact in Norway, has led to the wish to increase this visibility by adding a distinctive Catholic presence to the skyline. The proximity of the shrine of St. Olav – in the Lutheran cathedral nearby –  and the growing number of pilgrimages made to that shrine has also played its part.

The Territorial Prelature of Trondheim is one of Norway’s three ecclesiastical circumstriptions and covers central Norway. It is the current incarnation of the medieval Archdiocese of Nidaros, which was suprressed in 1537. Trondheim is currently administered by the Bishop of Oslo, Bernt Ivar Eidsvig.


Robert Kardinaal Sarah: “Naar een authentieke toepassing van Sacrosanctum Concilium”

This is a Dutch translation of Cardinal Robert Sarah’s address on the first day of the Sacra Liturgia conference, held in London from 5 to 8 July. This translation is based on the text as released via the Sacra Liturgia Facebook page. It is not a complete transcript of what Cardinal Sarah said. This is expected to be released sometime next week, after the cardinal has added a few points once he returns to Rome. In due time, this address, as well as the conference’s other papers, will be published in book form.

Dit is een Nederlandse vertaling van de toespraak die Kardinaal Robert Sarah heeft gegeven op de eerste dag van de Sacra Liturgia conferentie, gehouden in Londen van 5 tot 8 juli. Deze vertaling is gebasseerd op de tekst zoals die op de Facebook-pagina van Sacra Liturgia werd gepubliceerd. Het is geen volledige transcriptie van wat Kardinaal Sarah heeft gezegd. Het is de verwachting dat deze in de loop van de komende week wordt uitgegeven, zodra de kardinaal een aantal punten toe heeft kunnen voegen na zijn terugkeer naar Rome. Uiteindelijk zal deze toespraak, samen met alle andere die tijdens de conferentie gehouden zijn, in boekvorm uitgegeven worden.



Ik wil in de eerste plaats mijn dank uitspreken aan Zijne Eminentie Vincent Kardinaal Nichols, voor zijn welkom in het Aartsbisdom Westminster en zijn vriendelijke begroetingswoorden. Eveneens wil ik Zijne Excellentie Bisschop Dominique Rey, bisschop van Fréjus-Toulon, danken voor zijn uitnodiging om hier met u aanwezig zijn bij de derde internationale “Sacra Liturgia” conferentie, en vanavond de openingstoespraak te presenteren. Uwe Excellentie, ik feliciteer u met dit internationale initiatief ter bevordering van de studie van het belang van liturgische vorming en viering in het leven en de missie van de Kerk.

In deze toespraak wil ik een aantal overwegingen aan u voorleggen over hoe de westerse Kerk naar een meer getrouwe toepassing van Sacrosanctum Concilium kan toewerken. Hiermee wil ik de vraag stellen: “Wat hadden de Vaders van het Tweede Vaticaans Concilie voor ogen met de liturgische hervorming?” Daarna wil ik bespreken hoe hun bedoelingen na het Concilie zijn toegepast. Uiteindelijk zou ik u een aantal voorstellen willen voorleggen over het liturgisch leven van de Kerk vandaag, zodat onze liturgische praktijk de bedoelingen van de Concilievaders beter kan weergeven.

Het is volgens mij overduidelijk dat de Kerk leert dat de katholieke liturgie de unieke bevoorrechte locus is van het verlossende handelen van Christus in onze huidige wereld, door middel van werkelijke participatie waarin wij Zijn genade en kracht ontvangen die zo nodig zijn voor onze volharding en groei in het christelijk leven. Het is de goddelijke vastgestelde plaats waar wij onze plicht tot het aanbieden van een offer, het Ene Ware Offer, aan God komen vervullen. Het is waar we onze diepgaande behoefte om God te aanbidden verwerkelijken. Katholieke liturgie is iets heiligs, iets dat door haar aard heilig is. Katholieke liturgie is geen gewone menselijke samenkomst.

Ik wil hier een zeer belangrijk feit onderstrepen: God, niet de mens, staat in het hart van de katholieke liturgie. We komen om Hem te aanbidden. De liturgie gaat niet om jou of mij; we vieren er niet onze eigen identiteit of prestaties, verheerlijken of promoten er niet onze eigen cultuur of plaatselijke religieuze gewoontes. De liturgie draait in de allereerste plaats om God en wat Hij voor ons gedaan heeft. In Zijn Goddelijke Voorzienigheid heeft de Almachtige God de Kerk gesticht en de heilige liturgie ingesteld waarmee wij Hem ware aanbidding kunnen opdragen in overeenstemming met het Nieuwe Verbond dat Christus gebracht heeft.Hierdoor, door het binnengaan van de vereisten van de heilige riten die in de traditie van de Kerk zijn ontwikkeld, krijgen wij onze ware identiteit en betekenis als zonen en dochters van de Vader.

Het is van essentieel belang dat we dit specifieke karakter van de katholieke eredienst begrijpen, want in recente decennia hebben we vele liturgische vieringen gezien waarin mensen, persoonlijkheid en menselijke prestaties te prominent aanwezig waren, bijna tot uitsluiting van God. Zoals Kardinaal Ratzinger ooit schreef: “Als de liturgie in de eerste plaats een werkplaats voor ons eigen handelen lijkt, dan wordt het essentiële vergeten: God. Het vergeten van God is het meest dreigende gevaar van onze tijd” (Joseph Ratzinger, Theology of the Liturgy, Collected Works vol. 11, Ignatius Press, San Francisco 2014, p. 593). 

We moeten volkomen duidelijk zijn over de aard van de katholieke eredienst als we de Constutitie over de Heilige Liturgie van het Tweede Vaticaans Concilie op de juiste wijze willen lezen en als we deze getrouw willen uitvoeren.

Al vele jaren voor het Concilie, in zowel missielanden als in de meer ontwikkelde gebieden, was er veel discussie over de mogelijkheid om het gebruik van de volkstalen in de liturgie uit te breiden, vooral voor de lezingen uit de Heilige Schrift, alsook voor een aantal andere onderdelen van het eerste deel van de Mis (wat we nu de “dienst van het Woord” noemen) en de liturgische zang. De Heilige Stoel had al meerdere keren toestemming gegeven voor het gebruik van de volkstaal in het toedienen van de sacramenten. Dit is de context waarin de Concilievaders spraken over de mogelijke positieve oecumenische of missionaire gevolgen van liturgische hervorming. Het is waar dat de volkstaal een positieve plaats heeft in de liturgie. Hier zochten de Vaders naar, niet naar de protestantisering van de Heilige Liturgie of instemmend met haar onderwerping aan een valse inculturisatie.

Ik ben een Afrikaan. Laat me dit duidelijk maken: de liturgie is niet de plaats om mijn cultuur te promoten. Het is veeleer de plaats waar mijn cultuur gedoopt wordt, waar mijn cultuur in het goddelijke wordt opgenomen. Door de liturgie van de Kerk (die missionarissen door heel de wereld hebben meegedragen) spreekt God tot ons, verandert Hij ons en stelt ons in staat deel te nemen in Zijn goddelijk bestaan. Als iemand christen wordt, als iemand in volledige eenheid met de katholieke kerk komt, ontvangt hij iets meer, iets dat hem verandert. Zeker, culturen en andere christenen brengen gaven met zich mee in de Kerk – de liturgie van de Ordinariaten voor Anglicanen die nu in volle eenheid met de Kerk zijn is hier een prachtig voorbeeld van. Maar zij brengen deze gaven met nederigheid, en de Kerk, in haar moederlijke wijsheid, maakt er gebruik zoals zij dat goed acht.

Eén van de duidelijkste en mooiste uitdrukking van de bedoelingen van de Concilievaders is te vinden aan het begin van het tweede hoofdstuk van de Constitutie, dat het mysterie van de Hoogheilige Eucharistie behandelt. In nummer 48 lezen we:

“Daarom geeft de Kerk zich alle zorg en moeite, dat de christengelovigen dit geheim van het geloof niet als buitenstaanders of als zwijgende toeschouwers bijwonen, maar dat zij het door de riten en gebeden goed leren begrijpen en daardoor bewust, godvruchtig en actief deelnemen aan de heilige handeling, dat zij door Gods woord onderwezen worden, zich voeden aan de tafel van ‘s Heren Lichaam en God dank brengen, dat zij het onbevlekt Offer opdragen niet alleen door de handen van de priester, maar ook tezamen met hem, en zo zich zelf leren offeren, dat zij eindelijk steeds meer door Christus de Middelaar uitgroeien tot een volmaakte eenheid met God en met elkaar, opdat tenslotte Gods alles in allen moge zijn.”

Broeders en zusters, dit is wat de Concilievaders wilden. Jazeker, ze discussieerden en stemden over specifieke manieren om hun bedoelingen toe te passen. Maar laat ons glashelder zijn: de rituele hervormingen in de Constitutie, zoals het herstel van het gebed van de gelovigen tijdens de Mis (n. 53), de uitbreiding van de concelebratie (n. 57) of een aantal van haar beleidslijnen zoals de vereenvoudiging verlangd in nummers 34 en 50, zijn alle ondergeschikt aan de fundamentele bedoelingen van de Concilievaders die ik zojuist heb omschreven. Het zijn middelen tot een doel, en het is het doel dat wij moeten behalen.

Als we naar een authentiekere toepassing van Sacrosanctum Concilium willen toewerken, dan moeten we op de allereerste plaats deze einddoelen in het oog houden. Misschien dat, als we ze met een frisse blik en met het voordeel van de ervaring van de laatste vijf decennia bestuderen, we sommige rituele hervormingen en bepaalde liturgische beleidslijnen in een ander licht zullen zien. Als sommige van deze nu moeten worden heroverwogen, om zo “het christelijk leven onder de gelovigen steeds hoger op te voeren” en “alle mensen tot de Kerk te roepen”, laat ons dan de Heer vragen ons de liefde en de nederigheid en wijsheid te schenken om dit te doen.

Ik noem deze mogelijkheid om opnieuw naar de Constitutie en de hervorming die volgde op de publicatie ervan te kijken, omdat ik niet denk dat we vandaag zelfs ook maar de eerste paragraaf van Sacrosanctum Concilium eerlijk kunnen lezen en tevreden kunnen zijn dat we de doelstellingen ervan hebben bereikt. Broeders en zusters, waar zijn de gelovigen waarover de Concilievaders spraken? Vele gelovigen zij nu ongelovig: ze komen helemaal niet meer naar de liturgie. In de woorden van de heilige Johannes Paulus II: vele christenen leven in een staat van “stille afvalligheid;” zij “leven alsof God niet bestaat” (Apostolische Exhortatie Ecclesia in Europa, 28 juni 2003, 9). Waar is de eenheid die het Concilie hoopte te bereiken? We hebben het nog niet bereikt. Hebben we werkelijk vooruitgang geboekt in het roepen van alle mensen tot de Kerk? Ik denk het niet. En toch hebben we heel veel in de liturgie gedaan!

In mijn 47 jaar als priester en na meer dan 36 jaar aan bisschoppelijk dienstwerk kan ik verklaren dat vele katholieke gemeenschappen en individuen de liturgie, zoals hervormd na het Concilie, met geestdrift en vreugde leven en vieren, en er veel van, zo niet al, het goede uit halen dat de Concilievaders verlangden. Dit is een grote vrucht van het Concilie. Maar uit mijn ervaring – nu ook als Prefect van de Congregatie voor de Goddelijke Eredienst en de Regeling van de Sacramenten – weet ik ook dat er vele vervormingen van de liturgie in heel de Kerk van vandaag bestaan, en er zijn vele situaties die verbeterd kunnen worden zodat de doelstellingen van het Concilie behaald kunnen worden. Voor ik over een aantal mogelijke verbeteringen spreek, laten we bedenken wat er gebeurde na de publicatie van de Constitutie over de Heilige Liturgie.

Terwijl het officiele hervormingswerk plaatsvondt ontstonden er een aantal zeer ernstige verkeerde interpretaties van de liturgie en deze schoten wortel in verschillende plaatsen in de wereld. Deze misbruiken van de Heilige Liturgie ontwikkelden zich vanwege een foutief begrip van het Concilie en resulteerden in liturgische vieringen die subjectief waren en meer gericht op de verlangens van de individuele gemeenschap dan op de offerdienst van de Almachtige God. Mijn voorganger als Prefect van de Congregatie, Francis Kardinaal Arinze, noemde dit ooit eens “de doe-het-zelf Mis”. De heilige Johannes Paulus II vond het zelfs noodzakelijk het volgende te schrijven in zijn encycliek Ecclesia de Eucharistia (17 april 2003):

“Deze dienst van de verkondiging van de kant van het Leergezag heeft een antwoord gekregen in de innerlijke groei van de christelijke gemeente. Zonder twijfel heeft de liturgiehervorming van het Concilie in hoge mate bijgedragen aan een bewustere, actievere en vruchtbaarder deelname aan het heilig Offer van het Altaar van de kant van de gelovigen. Op veel plaatsen is Aanbidding van het Allerheiligst Sacrament ook een belangrijke dagelijkse praktijk en wordt een onuitputtelijke bron van heiligheid. De vrome deelname van de gelovigen aan de eucharistische processie op Sacramentsdag is een genade van de Heer die ieder jaar vreugde brengt aan hen die eraan deelnemen. Andere positieve tekenen van geloof in en liefde voor de Eucharistie zouden nog genoemd kunnen worden.

Helaas is er naast dit licht ook schaduw. Op sommige plaatsen is de praktijk van de eucharistische Aanbidding vrijwel volledig verwaarloosd. In verschillende delen van de Kerk zijn misbruiken opgetreden, die lijden tot verwarring met betrekking tot het gezonde geloof en de katholieke leer ten aanzien van dit wonderbaarlijke Sacrament. Soms komt men een uiterst verengd begrip van het eucharistische mysterie tegen. Beroofd van zijn betekenis als offer wordt het gevierd als ware het eenvoudigweg een broederlijke maaltijd. Daarenboven wordt van tijd tot tijd de noodzaak van het ambtelijke priesterschap dat wortelt in de apostolische opvolging verduisterd en de sacramentaliteit van de Eucharistie wordt teruggebracht tot louter werkdadigheid in de verkondiging. Dit heeft hier en daar geleid tot oecumenische initiatieven die hoewel edel in hun motieven, toegeven aan eucharistische praktijken die in tegenspraak zijn met de discipline waarmee de Kerk haar geloof uitdrukt. Kunnen wij anders dan onze diepe droefheid over dit alles uitdrukken? De Eucharistie is een te groot geschenk dan dat wij dubbelzinnigheid en verschraling van de betekenis zouden kunnen dulden.

Ik vertrouw erop dat deze encycliek er effectief aan kan bijdragen om de schaduwen van onaanvaardbare doctrines en praktijken te verdrijven, opdat de Eucharistie verder moge stralen in heel de glans van haar mysterie (n. 10).”

Hier bestond ook een pastorale werkelijkheid: om goede redenen of niet, sommige mensen konden of wilden niet deelnemen aan de hervormde riten. Zij bleven weg of namen alleen deel aan de niet-hervormde liturgie waar ze die konden vinden, zelfs als de viering ervan niet was toegestaan. Zo werd de liturgie een uitdrukking van verdeeldheid in de Kerk, in plaats van één van katholieke eenheid. Het Concilie wilde niet dat de liturgie ons van elkaar scheidde! De heilige Johannes Paulus II werkte aan het genezen van deze verdeling, met de hulp van Kardinaal Ratzinger die, als Paus Benedictus XVI, de nodige interne verzoening in de Kerk wilde faciliteren door in zijn Motu Proprio Summorum Pontificum (7 juli 2007) te bepalen dat de oudere vorm van de Romeinse ritus zonder beperkingen beschikbaar moet zijn voor die individuen en groepen die uit haar rijkdom willen putten. In Gods Voorzienigheid is het nu mogelijk onze katholieke eenheid te vieren met respect voor, en zelfs vreugde in, een legitieme diversiteit van de rituele praktijk.

We mogen dan een hele nieuwe, moderne liturgie in de volkstaal hebben opgebouwd, maar als we niet de juiste basis hebben gelegd – als onze seminaristen en geestelijkheid niet “diep doordrongen zijn van de geest en de kracht van de liturgie”, zoals het Concilie vroeg – dan kunnen zij zelf de mensen die aan hun zorg zijn toevertrouwd niet vormen. We moeten de woorden van het Concilie zelf zeer serieus nemen: het zou “kansloos” zijn te hopen op een liturgische vernieuwing zonder een grondige liturgische vorming. Zonder deze essentiële vorming zouden geestelijken zelfs schade toebrengen aan het geloof van mensen in het eucharistisch mysterie.

Ik wil niet bovenmatig pessimistisch overkomen, en ik zeg nogmaals: er zijn vele, vele gelovige mannelijke en vrouwelijke leken, vele geestelijken en religieuzen voor wie de liturgie zoals hervormd na het Concilie een bron van veel geestelijke en apostolische vruchten is, en daar dank ik de Almachtige God voor. Maar ik denk dat u het met mij eens zal zijn, zelfs op basis van mijn korte analyse hierboven, dat we beter kunnen doen, zodat de Heilige Liturgie werkelijk de bron en het hoogtepunt van het leven en de missie van de Kerk wordt, nu, aan het begin van de eenentwintigste eeuw, zoals de Concilievaders zozeer verlangden.

Gezien de fundamentele verlangens van de Concilievaders en de verschillende situaties die na het Concilie zichtbaar zijn geworden, zou ik een aantal praktische overwegingen willen presenteren over hoe we Sacrosanctum Concilium vandaag beter kunnen toepassen. Ook al dien ik als Prefect van de Congregatie voor de Goddelijke Eredienst, ik doe dit in alle nederigheid als een priester en een bisschop in de hoop dat dit een volwassen reflectie en studie en goed liturgisch handelen in heel de Kerk zal bevorderen.

Het zal geen verrassing zijn wanneer ik zeg dat we in de eerste plaats de kwaliteit en diepgang van onze liturgische vorming moeten onderzoeken, hoe we de geest en kracht van de liturgie overbrengen op onze geestelijken, religieuzen en lekengelovigen. Te vaak nemen we aan dat onze wijdingskandidaten voor het priesterschap of het permanente diaconaat genoeg over de liturgie “weten”. Maar het Concilie drong hierin niet aan op kennis, hoewel de Constitutie natuurlijk het belang van liturgiestudie onderstreepte (zie n. 15-17). Nee, de eerste en essentiële liturgische vorming is meer een onderdompeling in de liturgie, in het diepe mysterie van God, onze liefhebbende Vader. Het is een kwestie van de liturgie beleven in al haar rijkdom, zodat we, na gedronken te hebben uit haar bron, altijd dorsten naar haar verrukkingen, haar orde en schoonheid, haar stilte en bezinning, haar verheerlijking en aanbidding, haar vermogen ons ten diepste te verbinden met Hem die in en door de riten van de Kerk werkt.

Als we hier zorg voor dragen, als onze nieuwe priesters en diakens werkelijk dorsten naar de liturgie, zullen zij op hun beurt in staat zijn degenen die aan hun zorg zijn toevertrouwd te vormen – zelfs als de liturgische situatie en mogelijkheden van hun kerkelijke missie bescheidener zijn dan die van het seminarie of de kathedraal. Ik weet van vele priesters in zulke omstandigheden die hun mensen vormen in de geest en kracht van de liturgie, en wier parochies voorbeelden zijn van grote liturgische schoonheid. We moeten niet vergeten dat waardige eenvoud niet hetzelfde is als reductief minimalisme of een verwaarloosde en vulgaire stijl. Zoals onze Heilige Vader, Paus Franciscus, leert in zijn Apostolische Exhortatie Evangelii Gaudium: “De Kerk evangeliseert en evangeliseert zichzelf met de schoonheid van de liturgie, die ook viering is van de evangeliserende activiteit en bron van een hernieuwde impuls tot zelfgave.” (n. 24)

Ten tweede denk ik dat het zeer belangrijk is dat we duidelijk zijn over de aard van liturgische participatie, van de participatio actuosa waar het Concilie toe opriep. Hierover is veel verwarring geweest in de laatste decennia. Nummer 48 van de Constitutie zegt: De Kerk wil “dat de christengelovigen dit geheim van het geloof niet als buitenstaanders of als zwijgende toeschouwers bijwonen, maar dat zij het door de riten en gebeden goed leren begrijpen en daardoor bewust, godvruchtig en actief deelnemen aan de heilige handeling.” Het Concilie beschouwt participatie als voornamelijk intern, voortkomend uit een goed begrip van de riten en gebeden. Zeker, de Concilievaders vragen de gelovigen te zingen, de priester te antwoorden, liturgische taken op zich te nemen die rechtmatig de hunne zijn, maar staan erop dat allen zich bewust zijn van wat ze doen, “godvruchtig en actief”.

Als we het belang van de internisalisatie van onze liturgische participatie begrijpen zullen we het luidruchtige en gevaarlijke liturgische activisme, dat in de laatste decennia zo prominent aanwezig is geweest, vermijden. We gaan niet naar de liturgie om op te treden, om dingen te doen zodat anderen het kunnen zien: we gaan om verbonden te worden met het handelen van Christus door een internalisatie van de uitwendige liturgische riten, gebeden, tekenen en symbolen. Wellicht dat degenen die geroepen zijn tot liturgisch dienstwerk dit zich beter moeten herinneren dan anderen! Maar we moeten anderen ook vormen, in het bijzonder onze kinderen en jonge mensen, in de ware betekenis van liturgische participatie, in de ware manier om de liturgie te bidden.

Ten derde, ik heb gesproken over het feit dat een aantal hervormingen die na het Concilie zijn ingevoerd mogelijk zijn samengesteld volgens de tijdsgeest en dat er een groeiende hoeveelheid studie door trouwe zonen en dochters van de Kerk is geweest, waarin wordt gevraagd of wat was ingevoerd werkelijk de doelstellingen van de Constitutie toepaste, of dat ze er in werkelijkheid aan voorbij gingen. Deze studie vindt soms plaats onder de noemer “hervorming van de hervorming” en ik weet dat EH Thomas Kocik over deze kwestie een doorwrochte studie heeft gepresenteerd tijdens de Sacra Liturgia conferentie in New York, een jaar geleden.

Ik denk niet dat we de mogelijkheid of de wenselijkheid van een officiële hervorming van de liturgische hervorming kunnen afwijzen, omdat haar voorstanders een aantal belangrijke beweringen doen in hun pogingen trouw te zijn aan de nadruk van het Concilie in nummer 23 van de Constitutie “om de gezonde traditie te bewaren en toch de weg te openen voor een gewettigde vooruitgang”, en dat “vernieuwingen niet plaats hebben, tenzij deze door een werkelijk en duidelijk nut van de Kerk worden vereist, waarbij men er op dient te letten, dat de nieuwe vormen als het ware organisch voortkomen uit de reeds bestaande vormen.”

Ik kan meedelen dat, toen ik afgelopen april door de Heilige Vader in audiëntie werd ontvangen, Paus Franciscus mij vroeg de kwestie van een hervorming van een hervorming te bestuderen en hoe beide vormen van de Romeinse ritus te verrijken. Dat zal een fijngevoelig werk zijn en ik vraag om uw geduld en gebed. Maar als we Sacrosanctum Concilium beter willen toepassen, als we willen bereiken wat het Concilie verlangde, dan is dit een serieuze kwestie die zorgvuldig moet worden bestudeerd en behandeld met de nodige duidelijkheid en voorzichtigheid.

Wij priesters, wij bisschoppen dragen een grote verantwoordelijkheid. Hoe leidt ons goede voorbeeld tot goed liturgisch handelen; hoe kwetst onze onachtzaamheid of wangedrag de Kerk en haar heilige liturgie!

Wij priesters moeten in de allereerste plaats aanbidders zijn. Onze mensen zien het verschil tussen een priester die met geloof viert en één die haastig viert, veel op zijn horloge kijkt, bijna alsof hij zo snel mogelijk weer terug naar de televisie wil! Priesters, we kunnen niets belangrijkers doen dan de heilige mysteries te vieren: laten we oppassen voor de verleiding van liturgische luiheid, want dat is een verleiding van de duivel.

We moeten onthouden dat wij niet de makers van de liturgie zijn. Wij zijn haar nederige bedienaars, onderworpen aan haar discipline en wetten. Wij hebben ook de verantwoordelijkheid om degenen die ons bijstaan in liturgische functies te vormen in zowel de geest en kracht van de liturgie en zeker ook haar regels. Ik heb soms priesters een stap terug doen zetten om buitengewone bedienaars de Heilige Communie uit te laten delen: dit is fout, het is een ontkenning van het priesterlijk dienstwerk evenals een klerikalisering van de leken. Wanneer dit gebeurt is het een teken dat de vorming verkeerd is gegaan, en dat het gecorrigeerd moet worden.

Ik heb ook priesters en bisschoppen gezien die, gekleed om de Heilige Mis te vieren, telefoons en camera’s tevoorschijn haalden en in de heilige liturgie gebruikten. Dit is een verschrikkelijke aanklacht tegen het begrip dat zij hebben over wat ze doen als ze de liturgische gewaden aantrekken, dus zich als een alter Christus kleden – en nog meer, als ipse Christus, als Christus zelf. Dit is heiligschennis. Geen bisschop, priester of diaken die is gekleed voor het liturgisch dienstwerk of aanwezig op het priesterkoor moet foto’s nemen, zelfs niet tijdens grote geconcelebreerde Missen. Dit priesters dit vaak doen tijdens zulke Missen, of met elkaar praten of nonchalant zitten, is volgens mij een teken dat wij opnieuw moeten nadenken over de gepastheid van deze Missen, vooral als het priesters aanzet tot zulk schandalig gedrag dat het gevierde mysterie zo onwaardig is, of als de grootte van deze geconcelebreerde vieringen tot het risico van ontheiliging van de heilige Eucharistie leidt.

Ik wil een beroep doen aan alle priester. U heeft misschien mijn artikel in L’Osservatore Romano van een jaar geleden (12 juni 2015) gelezen, of mijn interview met het tijdschrift Famille Chrétienne in mei van dit jaar. Bij beide gelegenheden heb ik gezegd dat ik denk dat het heel belangrijk is dat we zo snel mogelijk terugkeren naar een gezamenlijke richting, van priesters en gelovigen samen in dezelfde richting – naar het ooster of tenminste naar de apsis – naar de Heer die komt, in die delen van de liturgische riten waarin we ons tot God richten. Dit is toegestaan onder de huidige liturgische regels. Het is volledig legitiem in de moderne ritus. Ik denk dat het een heel belangrijke stap is om te verzekeren dat in onze vieringen de Heer werkelijk in het centrum staat.

En dus, beste priesters, vraag ik u dit waar mogelijk toe te passen, voorzichtig en met de nodige catechese, zeker, maar ook met het zelfvertrouwen van een herder dat dit iets goeds is voor de Kerk, iets goeds voor onze mensen. Uw eigen pastorale oordeel zal bepalen hoe en wanneer dit mogelijk is, maar wellicht is de eerste zondag van de Advent van dit jaar, wanneer we uitkijken naar “de Heer die zal komen” en “die niet aarzelt”, een hele goede tijd om dit te doen. Beste priesters, we zouden opnieuw moeten luisteren naar de klaagzang van God zoals verkondigd door de profeet Jeremia: “ze hebben Mij de rug toegekeerd” (2:27). Laat ons weer naar de Heer terugkeren!

Ik zou ook een beroep willen doen op mijn broeders bisschoppen: leidt u alstublieft uw priesters en mensen op deze manier naar de Heer, in het bijzonder in grote vieringen in uw bisdommen en in uw kathedraal. Vorm uw seminaristen alstublieft in de werkelijkheid dat we niet tot het priesterschap geroepen zijn om zelf in het hart van de liturgische eredienst te staan, maar om de gelovigen van Christus als medegelovigen naar Hem te leiden. Maak deze eenvoudige maar diepgaande hervorming alstublieft mogelijk in uw bisdommen, uw kathedralen, uw parochies en uw seminaries.

Wij bisschoppen hebben een grote verantwoordelijkheid, en ooit zullen we ons voor de Heer moeten verantwoorden over ons beheer. Wij bezitten niets! Zoals de heilige Paulus ons leert, wij zijn slechts “helpers van Christus, belast met het beheer van Gods geheimen” (1 Kor. 4:1). Wij hebben de verantwoordelijkheid ervoor te zorgen dat de heilige werkelijkheid van de liturgie wordt gerespecteerd in onze bisdommen en dat onze priesters en diakens zich niet alleen aan de liturgische voorschriften houden, maar de geest en de kracht van de liturgie waaruit deze voortkomen kennen. Ik was zeer bemoedigd door het lezen van de presentatie getiteld “The Bishop: Governor, Promoter and Guardian of the Liturgical Life of the Diocese”, gegeven voor de Sacra Liturgia conferentie in Rome in 2013 door aartsbisschop Alexander Sample van Portland in Oregon in de VS, en ik raad mijn broeders bisschoppen op broederlijke wijze aan zijn overwegingen zorgvuldig te bestuderen.

Hier herhaal ik wat ik elders heb gezegd: dat Paus Franciscus mij heeft gevraagd het liturgisch werk voort te zetten dat Paus Benedictus begonnen is (zie: Boodschap aan Sacra Liturgia 2015, New York City). Het feit dat we een nieuwe paus hebben betekent niet dat de visie van zijn voorganger nu niet langer geldig is. Integendeel, zoals we weten heeft onze Heilige Vader Paus Franciscus het grootste respect voor de liturgische visie en maatregelen die Paus Benedictus heeft uitgevoerd in opperste trouw aan de wensen en doelstellingen van de Concilievaders.

Staat u mij, voor ik afrond, toe een aantal andere kleine manieren te noemen die ook bij kunnen dragen aan een meer getrouwe toepassing van Sacrosanctum Concilium. Eén daarvan is dat we de liturgie moeten zingen, we moeten de liturgische teksten zingen, met respect voor de liturgische tradities van de Kerk en ons verheugend in de schatkist aan gewijde muziek die de onze is, in het bijzonder die muziek die hoort bij de Romeinse ritus, het Gregoriaans. We moeten gewijde liturgische muziek zingen, en niet slechts religieuze muziek of, erger, wereldse muziek.

We moeten de juiste balans vinden tussen de volkstalen en het gebruik van het Latijn in de liturgie. Het Concilie heeft nooit de bedoeling gehad dat de Romeinse ritus volledig in de volkstaal gevierd zou worden. Maar het wilde wel een breder gebruik ervan toestaan, in het bijzonder voor de lezingen. Tegenwoordig zou het mogelijk moeten zijn, vooral door moderne druktechnieken, om voor ieder het begrijpen van het Latijn te vergemakkelijken, wellicht voor de liturgie van de Eucharistie, en dit is natuurlijk met name gepast bij internationale samenkomsten waar de plaatselijke volkstaal door velen niet verstaan wordt. En wanneer de volkstaal gebruikt wordt moet het natuurlijk een juiste vertaling van het originele Latijn zijn, zoals Paus Franciscus recent aan mij heeft bevestigd.

Tussenkomst van Bisschop Rey

Met grote vreugde hebben we vandaag gehoord dat onze Heilige Vader, Paus Franciscus, u heeft gevraagd een studie te beginnen van de liturgische hervorming na het Concilie, en mogelijkheden te verkennen van wederzijdse verrijking tussen de oudere en nieuwere vormen van de Romeinse ritus, oorspronkelijk besproken door Paus Benedictus XVI.

Uwe Eminentie, uw oproep dat wij “zo snel mogelijk terugkeren naar een gezamenlijke richting” in onze liturgische vieringen, “naar het ooster of tenminste naar de apsis – naar de Heer die komt,” is een uitnodiging tot een radicale herontdekking van iets dat aan de wortel ligt van de christelijke liturgie. Het roept ons op om wederom te beseffen dat, in al onze liturgische vieringen, de christelijke liturgie in essentie gericht is op Christus, wiens komst wij met vreugdevolle hoop afwachten.

Uwe Eminentie, ik ben slechts één bisschop van één bisdom in het zuiden van Frankrijk. Maar als antwoord op uw oproep wil ik nu aankondigen dat, in ieder geval op de laatste zondag van de Advent van dit jaar, in mijn viering van de heilige Eucharistie in mijn kathedraal en bij andere gelegenheden zoals het past, ik ad orientem zal vieren – in de richting van de Heer die komt. Voor de Advent zal ik een brief schrijven aan mijn priesters en mensen over deze kwestie om mijn beslissing toe te lichten. Ik zal hen aanmoedigen mijn voorbeeld te volgen. Ik zal hen vragen mijn persoonlijke getuigenis, als eerste herder van het bisdom, te ontvangen in de geest van iemand die zijn volk wil oproepen om hierdoor het primaatschap van de genade in hun liturgische vieringen te herontdekken. Ik zal uitleggen dat deze verandering ons zal helpen de fundamentele aard van de christelijke eredienst te herinneren: dat het steeds op de Heer gericht moet zijn.

Kardinaal Sarah, Addendum

We moeten ervoor zorgen dat aanbidding het hart is van onze liturgische vieringen. Te vaak maken we niet de beweging van viering naar aanbidding, maar als we dat niet doen ben ik bang dat we niet altijd volledig intern hebben deelgenomen aan de liturgie. Twee lichaamshoudingen zijn hier nuttig, zelf onmisbaar. De eerste is stilte. Als ik nooit stil ben, als de liturgie mij geen ruimte geeft voor stil gebed en bezinning, hoe kan ik dan Christus aanbidden, hoe ik mij dan in mijn hart en ziel met Hem verbonden voelen? Stilte is zeer belangrijk, en niet alleen voor en na de liturgie.

Zo is ook het knielen bij de consecratie (tenzij ik ziek ben) van belang. In het westen is dit een lichamelijke handeling van aanbidding die ons nederig maakt voor onze Heer en God. Het is in zichzelf een gebedshandeling. Waar knielen en buigen uit de liturgie zijn verdwenen moeten ze worden teruggebracht, in het bijzonder in verband met het ontvangen van onze Heer in de heilige communie. Beste priesters, vorm uw mensen, waar mogelijk en met pastorale prudentie, zoals ik eerder zei, in deze prachtige handeling van aanbidding en liefde. Laat ons wederom neerknielen in aanbidding en liefde voor de Eucharistische Heer!

In verband met het geknield ontvangen van de heilige communie  wil ik verwijzen naar de brief van de Congregatie voor de Goddelijke Eredienst en de Regeling van de Sacramenten uit 2002, die duidelijk maakt dat “elke weigering van de Heilige Communie aan één van de gelovigen op basis van zijn of haar knielende houding is een ernstige overtreding van één van de meest fundamentele rechten van de christengelovigen” (Brief, 1 juli 2002, Notitiae, n. 437, nov-dec 2002, p. 583).

Het correct kleden van alle liturgische bedienaren op het priesterkoor, inclusief de lectoren, is ook van groot belang, wil dit dienstwerk als authentiek beschouwd worden en wil het uitgevoerd worden met het decorum passend bij de heilige liturgie – ook de bedienaren zelf dienen de juiste eerbied te tonen voor de mysteries die zij toedienen.

Dit zijn enkele voorstellen: ik ben er zeker van dat er vele andere gedaan kunnen worden. Ik leg ze u voor als mogelijke manieren om verder te gaan naar “de juiste manier om de liturgie innerlijk en uiterlijk te vieren”, dat natuurlijk het verlangen was dat Kardinaal Ratzinger aan het begin van zijn grootse werk, De Geest van de Liturgie, uitdrukte (Joseph Ratzinger, Theology of the Liturgy, Collected Works vol. 11, Ignatius Press, San Francisco 2014, p. 4). Ik moedig u aan om alles te doen dat u kunt om dit doel te realiseren, dat volledig in overeenstemming is met dat van de Constitutie over de Heilige Liturgie van het Tweede Vaticaans Concilie.



For clarity – Pope Francis and female deacons

deacon ordinationPope Francis’ recent suggestion that a commission should be formed to study the form and fucntion of female deacons in the early Church (with, one would think, an eye on their possible re-introduction into the life of the Church today) has led to much enthusiasm and outrage, both for all the wrong reasons.

The papal comments came as an answer to the question if the permanent diaconate could not be open to men and women alike. It being a spontaneous question-and-answer session, the Holy Father obviously did not have all the necessary information at the ready, so he chose to share what he recalled from conversations with a Syrian theologian he used to meet in Rome, well before he became Pope.

And those recollections immediately point out some of the problems in equating male and theoretical female deacons. The latter’s role was found in sensitive and private situations between women: baptism, which at that time was performed by full immersion, but also cases in which a woman would have to present the physical evidence of an abusive husband! The differences with the duties of a male deacon – who has financial and charitable responsibilities, as well as clearly-defined duties in the liturgy of the Mass – are clear.

A 2002 study by the International Theological Commission, summarised here, also states this, and further reaffirms the unity of the sacrament of Holy Orders – the grades of deacon, priest and bishop. A deacon is, at least in theory, able to be ordained as priest and bishop. The Church only has the authority to ordain men, not women (as Pope Francis has pointed out more than once), so in regard to the sacrament, female deacons are not possible.

Many of the duties of a deacon can be performed perfectly well by a woman. In fact, as Father Dwight Longenecker points out, in many parishes, women are already in charge of finances and run the charitable efforts of the community. You don’t need to be ordained for that. Pope Francis is not wrong when he started his answer with the half-joke that the female deacons of the Church are the religious sisters.

That leaves the duties for which ordination is a prerequisite: the liturgy of Holy Mass, such as, for example, reading the Gospel and giving the homily. Here, the deacon or priest does not do anything for himself: he performs the duties of proclamation and teaching of Christ. He is an alter Christus. The Church teaches that this is no act or show, but a sacramental reality, which we are asked to acknowledge in faith.

Some have chosen to see Pope Francis willingness to look into this matter as evidence that he wants female deacons, which is a ridiculous conclusion to draw. By that reasoning, Pope St. John Paul II wanted the same thing when he asked to International Theological Commission to study the matter…

Pope Francis said he wants clarification in this matter, and a conclusion along the lines of the 2002 study is no less a clarification than one that says, yes, there can be female deacons. But, it has to be said, all signs indicate that we should not expect the latter conclusion to be drawn.

More than just receiving – After Amoris laetitia, some thoughts on Communion and being Catholic

Communion-WafersAlmost a month since the publication of Amoris laetitia, it becomes untenable to claim that the notorious footnote 351 somehow opens the door for divorced and remarried Catholics to receive Communion. The debate is far from over, but over the course of the past weeks there have been an increasing number of authorities who explained that, no, this is not what the Pope intended to say. Cardinals Christoph Schönborn – named by Pope Francis to have given the right interpretation of the entire document -, Walter Brandmüller and Gerhard Müller are among these. The teaching on the subject as written down by Pope Saint John Paul II in Familiaris consortio remains current. And it couldn’t be any different, as Cardinal Burke also emphasised: an Apostolic Exhortation does not have the intention or authority to change doctrine.

I have been among those who have accussed Pope Francis of being unclear on this topic, but he isn’t really. It’s just that he never intended Amoris laetitia to give an authoritative solution, but to urge pastors and faithful to be creative and come up with solutions within the framework of the teachings of the Catholic Church. We must read the text with his emphases and focus, not our own.

Personally I find one of the clearest, and most often overlooked, points to be that the Catholic Church knows seven sacraments, of which the Eucharist is one. The footnote speaks only of ‘sacraments’, which in certain cases may be a help to couples who live in socalled irregular situations. This must, the Pope clearly indicates time and again, be decided on a case by case basis, conscious of the sensitive situation they might be in, and I can imagine that the sacraments of Baptism, Confirmation, Marriage, Confession can all certainly get a look in in these decisions. The possible solution presented in footnote 351 is therefore of a greater scope than what the vast majority of commenters – on both sides of the issue – have been saying.

And here we find a major cause of the problem: apparently, so many people think, you’re not really a part of the Church unless you receive Holy Communion. And not only that, there exists a right to receive Communion. This is both blatantly untrue. Our Catholic identity is in the first place not based in Communion but in Baptism, and secondly it extends far further than the act of receiving (or, in too many cases, taking) Communion. Unless we realise that, we are doomed to remain focussed on the question of who can and can not receive and thus, who is and is not really a part of our Catholic community. Pope Francis is determined to fight this latter idea, and if we are to side with him in that fight, we must re-evaluate our ideas about Holy Communion.

But let no one think I consider Eucharist and Communion not really that important. The Eucharist is the most valuable treasure the Church has. It is Christ, and the Church physically gives Him to the people. There can be no greater gift. This dictates how we relate to this sacrament. An honest desire to receive Communion is a good thing: we desire to receive Christ, make Him a part of ourselves, or ourselves a part of Him (Communion is like eating, but also completely unlike eating).

However, the Eucharist also inspires us, enables us to be Catholic, live a Christian life. This is expressed in prayer, in charity, in the works of mercy (both spiritual and corporal) and in every part of our lives. Or it should be. The proper understanding and relation with Christ in the Eucharist is a necessity in making it work in us. I have compared it to medication (in a field hospital, if you will): if we don’t change our lives and avoid what makes us sick, no amount of pills is going to make us better.

Holy Communion is a gift, and we are asked to not only accept it but make it fruitful in us. And sometimes we can’t. The situation of a family in which one of the spouses was previously married, but who both have the responsibility for children born in that second relationship, is an example. It is an objective fact, in which accusations and responsibility play no part, that this couple lives in an irregular situation and therefore can not receive Communion. But our Catholic faith is greater than that, and by no means are these people excluded from the most holy. Even being in the presence of the Holy Eucharist can be a sanctifying event, which is why the Holy Father emphases the importance of Adoration. The sacrament of Confession, to which footnote 351 is also open, can be a powerful help for people in this situation, even when they can’t change their objectively sinful situation.

We must not downplay the value of Communion, but neither should we deny the power of the Eucharist and the inspiration and strength it gives us to live Christian lives, even if we can’t physically receive it. Prayer, Confession, charity, mercy, solidarity are all fruits of the eternal sacrifice of Christ which, ever new, comes to us through the Eucharist. Let us emphasise what we can, and not what we can’t.

An ‘existential document’- Cardinal Eijk present Amoris laetitia

Per the request of Pope Francis, bishops’ conferences everywhere officially presented his Post-Synodal Exhortation Amoris laetitia today. In the Netherlands, Cardinal Wim Eijk, president of the conference and two-time participant in the Synod of Bishops assemblies that are now concluded with this document, did the local honours here. Below is my translation of his remarks:


^Cardinal Eijk with Patrizia, Massimo and Davide Paloni at the presentation of Amoris laetita this afternoon. The cardinal attended both Synod assemblies, and the Paloni’s, including little Davide, participated in the second. (photo credit: KN/Jan Peeters)

“Today is an important day in the pontificate of Pope Francis. Today is the crowning moment of an extensive journey which he began soon after the start of his pontificate: a journey with the goal of starting a process of reflection in the Church regarding pastoral care in the fields of marriage and family. There are different reasons for that: the Christian vision on marriage and family is understood, accepted and practised less and less in a world which is getting increasingly secularised. This is manifested most clearly in the western world, where secularisation has advanced so much that in many places, and especially in western Europe, Christians have become a minority. But a secularisation trend is manifest everywhere in the world under the influence of social media, albeit not to the same extent in all places and in some parts of the world only in certain circles. Partly because of distrust towards institutions and the reluctance to make definitive choices for life, certainly in western Europe a minority of Catholics enters into sacramental marriage. In addition, there are fewer people who get married civilly and the choice for simply living together is generally made. On the other hand we see many people who have chosen marriage and get stuck in it and – often after a painful process for both – divorce.

The openness of marriage to receiving and raising children, as the teaching of the Church upholds on Biblical basis, is also no longer seen as an essential value of marriage. Other relationships than that between man and woman are increasingly treated as equivalent to marriage, either de facto or by law. Under the influence of gender theory, the differences between the genders are generally no longer traced to the biological differences between man and woman, but seen as a personal and autonomous choice.

The pressing question with all these developments is: how can the Church find ways of pastoral care and proclamation to present her teachings about marriage and family in such a way that it is understood better and reaches more people? Ways by which she can also help couples and families to live according to God’s intentions. In order to find answers to these questions Pope Francis started this aforementioned journey of reflection. This journey included two assemblies of the Synod of Bishops. An Extraordinary Assembly, in which the presidents of the bishops’ conferences of the entire world Church took part and which took place in October 2014. Subsequently an Ordinary Assembly took place in October of 2015, in which bishops who were selected by the conferences they belonged to took part. I attended the Extraordinary Synod in 2014 as president of the Dutch Bishops’ Conference. In 2015 I attended the Ordinary Synod as elected representative of the Dutch Bishops’ Conference.

For both Synods, Pope Francis appointed a number of Synod fathers of his own choosing. He also invited married couples to witness of the way in which they put the Catholic vision of marriage and family into practice. He also invited a Dutch couple for the last Synod, Massimo and Patrizia Paloni. They attended with their youngest child, Davide. They will speak later.

It should be clear that this was a major journey, requiring a lot of work, when we realise that a preparatory document, the Lineamenta, was written for both Synods by the General Secretariat of the Synod of Bishops. A worldwide consultation was held about it. Based on this a working instrument, an Instrumentum laboris, was created for both Synods. Both Synods recorded the result of their deliberations, each in their own final document. The final documents were the Synod fathers’ advice to the Pope.

Today we witness the conclusion of this major journey, with the publication of the so-called Post-Synodal Exhortation, with the title Amoris laetitia (The joy of love). In it Pope Francis presents his final conclusions about the Synod’s discussions. Regarding the journey’s length and the importance of the topic for the Church we can comfortably charactise the publication of this Post-Synodal Exhortation as a decisive moment in the pontificate of Pope Francis.

As before he surprised Church and world with this publication, in several ways. Personally, I had to re-arrange my agenda for this week to prepare this presentation of this document of 325 paragraphs and almost one hundred closely-printed pages. It will take some time before one has absorbed the complete and rich content. The Pope himself advises not to read the Exhortation hurriedly, but study it and take it in in peace.

Also surprising is the character of the document. I would qualify the Post-Synodal Exhortation as ‘a Church document with a notably existential character’. This is something we are used to with Pope Francis, you will say, but here, at least, it is even more notable than in his other publications. Of course in the first place Pope Francis presents the teachings of the Roman Catholic Church regarding marriage and family. He also devotes plenty of space to the difficulties that people experience in understanding, applying and upholding those teachings.

Pope Francis is aware that this does not always involve resistance to the teachings of the Church. The choice for a civil marriage alone or cohabitation alone is often not motivated by a rejection of Christian marriage, but also by cultural and contingent situations: prevailing distrust towards institutions in general, the difficulties many have in accepting a specific state of life and obligations for the rest of their lives, problems finding work, finding permanent employment or assuring themselves of an adequate income, because of which they consider marriage a “luxury” (n. 294).

Regarding so-called irregular situations, that is to say situations in which people are in a relationshop which is not, or not in all aspects, in accord with the demands of Church teachings, the Pope urges all who work in pastoral care to approach these people with great mercy. Without letting go of Church teachings or compromising them, but by accompanying and being close to these people with a lot of love and patience. People in irregular situations should not be excluded from Church activities, but be integrated as much as possible. It is essential, according to the Pope, that priests and others who work in marriage care try and make the best possible ‘discernment’. He understands this as the constant effort to illuminate the concrete reality of life, the situations and relationships in which people live, with the Word of God. And he also recommends that they look for the openness that may be present in people in irregular situations, to yet shape their relationship according the teachings of the Church.

The Exhortation has nine solid chapters. It is of course no surprise that Pope Francis describes the Biblical vision on marriage and family in the first chapter “in light of the Word”. In the second chapter he comprehensively discusses modern reality and the current challenges of the family. The Pope emphasises in Chapter III that amidst all modern difficulties for the family, we must look towards Jesus, who will fulfill God’s plan with us, and so (re)discover the vocation of the family. In short, this chapter present a summary of Church teachings regarding marriage and family. Chapter IV continues this line with an exposition on marital love, based on the canticle of love written by the Apostle Paul (1 Cor. 13:4-7; n. 90). In Chapter V, “Love made fruitful”, the Pope emphasises that conjugal love presumes an openness to new life. In Chapter VI, “Some pastoral perspectives”, the Pope discusses the need to find new ways for marriage and family care, limiting himself to several general starting points. He sees the development of more practical initiatives as a task for the various bishops’ conferences, parishes and communities. Chapter VII is about the raising of children and Chapter VIII about the accompaniment of fragile relationships. The final Chapter IX, about the spirituality of marriage and family, is emblematic for the existential character of the document, as it points out some ways to develop a solid faith life in the family, as well giving common and personal prayer an established place in it.

I want to address one other topic seperately, which has played a major role during both Synods, and this is the question of whether people who are divorced and civilly remarried can receive Communion. In the Post-Synodal Exhortation, Pope Francis addresses this topic in two places, but he does not speak of people who are divorced and civilly remarried, but more broadly about people who are divorced and live in a new relationship. These people, the Pope says, should not have the feeling that they are excommunicated (n. 243 and 199). It is important to emphasise that he is not saying anything new here. Excommunication is an ecclesiastical punishment which someone can legally incur automatically, which can be legally declared after having been incurred or which can be imposed by verdict after serious misbehaviour or crimes. The situations in which this happens are limited: they includes a limited number of situations, and the situation of people who are divorced and have begun a new relationship is not among these. But nowhere in the Exhortation does the Pope say that they can receive Communion. Regarding people who are divorced and in a new relationship, this means that the traditional praxis, that they can not receive Communion, and which was formulated as follows by Pope John Paul II in Familiaris consortio in 1981 remains current:

“However, the Church reaffirms her practice, which is based upon Sacred Scripture, of not admitting to Eucharistic Communion divorced persons who have remarried. They are unable to be admitted thereto from the fact that their state and condition of life objectively contradict that union of love between Christ and the Church which is signified and effected by the Eucharist. Besides this, there is another special pastoral reason: if these people were admitted to the Eucharist, the faithful would be led into error and confusion regarding the Church’s teaching about the indissolubility of marriage.” (n. 84)

In Chapter VIII of the Exhortation Pope Francis answers the question of what the Church could offer people in these situations, and says what has been mentioned above: people working in pastoral care must accompany these people and consider how they can be involved in the life of the Church as much as possible. It is important to realise here that God’s mercy is not only received by means of the sacraments, but also by listening to and reading the Word of God and through prayer.

As mentioned, this papal document has the title Amoris laetitia, the “joy of love”. It is our duty as Church to promote and protect that joy, convinced that that joy is beneficial for married couples and families as well as for us as society. It is therefore our duty to be close to married couples and families and accompany them according to our abilities with our prayer and pastoral care, especially when they carry the heavy and painful burden of a marriage or family life that is broken. With this Exhortation the Pope urges us to do so.

Pope Francis concludes his Exhortation with a prayer to the Holy Family (Jesus, Mary and Joseph):

“Holy Family of Nazareth,
make us once more mindful
of the sacredness and inviolability of the family,
and its beauty in God’s plan.””